Hukuk Fakültesi Öğrencisi Kendini Nasıl Geliştirilebilir?

Hukuk fakültesi öğrencisi kendini nasıl geliştirebilir sorusu, öğrencilere yönelik bir açıklama içerse de bundan tüm hukukçuların istifade etmesi mümkündür. Ancak, ülkemizdeki hukukçuların büyük çoğunluğu zaten hukuk öğrencisi oldukları dönemde yaptıkları hatanın farkındadır ya da bilincinde olmasa da mesleki hayatında bunun eksikliklerini fazlasıyla hissediyordur… (ya da muhataplarına hissettiriyordur). Hukuk fakültesi yıllarını bugün anlatacaklarımı bilmeden ve uygulamadan geçiren birisi olarak genç hukukçulara bir nebze olsun yol göstermek istiyorum.

Bir hukuk öğrencisi, kendisini geliştirmek istiyorsa öncelikle hukuk alanının özel bir alan olduğunu bilmelidir. Raif Necdet Kestelli “Adalet, toplumların nefes borularıdır” derken aslında hukuk sisteminin önemine değinmektedir. Elbette hukuk sistemlerinin yapısı önemlidir ancak sistemi oluşturan insan gücü de büyük bir bileşendir. Kusursuz bir sistem kötü uygulayıcıların elinde ziyan olurken iyi uygulayıcılar da kötü sistemlerin açığını kapatabilmektedir. Bu anlamda Türkiye ‘de hukuk öğrencisi olmayı seçenlerin sorumluluğu yüksektir. Çünkü kusurlarıyla meşhur bir sistem ancak kendisini geliştiren hukukçular ile istenilen düzeye ulaşacaktır. Hukuk fakültesi öğrencisi kendini nasıl geliştirebilir açıklamalarına geçmeden önce hukuk fakültesi seçiminizle ilgili birkaç kelam etmek istiyorum.

Hukuk Fakültesi Tercih Dönemi

Hukuk fakültesi her zaman en prestijli bölümler arasında yer alıyor. Bu bölümü kazanan da kazandıran da daima gurur duyuyor.  Ayrıca bu durum, okul ve dershaneler açısından da büyük reklam kaynağı oluşturuyor. Bu nedenle hukuk öğrencisi sayılarla ifade ediliyor ve asla kazanan kişilerin mesleki uygunluğu ölçülmüyor.

Evet, yanlış duymadınız, mesleki uygunluk ve olgunluktan bahsediyorum. Psikolojik danışmanlar ya da rehber öğretmenler tarafından uygulanması gereken bir dizi testten…Mesleki olgunluk, akademik benlik ya da kendini değerlendirme envanterlerinden…Hani psikolojik danışmanlık ve rehberlik bölümünde, “Mesleki Rehberlik” dersinde öğretilen kariyer gelişim kuramlarından… Biliyorum ki sizi hukuk öğrencisi olmaya iten süreçte bunların hiçbirisi uygulanmadı…

Üniversite sınavından aldığınız puana bakıldı ve yüksek puanda olduğunuz için hukuk, psikoloji, PDR gibi bölümlerin yanısıra iyi üniversitelerin İngilizce İİBF bölümlerini seçmeniz önerildi. Hiç kimse size “sen ne düşünüyorsun, hukuk eğitimine yatkın mısın, ezberin ya da muhakeme yeteneğin nasıl” diye sormadı, bunu ölçmedi…(Kim bilir ikinci lisansım olan PDR’den mezun olduktan sonra bir de iyi bir PDR’ci nasıl olmalı başlığı atarız..)

Artık siz hukuk öğrencisi olarak onları gururlandırıyorsunuz…Belki moda tasarımcı olmak istiyordunuz. Öğretmen olup Anadoluyu dolaşmak.. Bir parçayı söküp tamir etmek ya da resim çizmek…Sistemi eleştirdiğimiz yeter diyerek artık hukuk fakültesi öğrencisi olmayı kabullendiğinizi ve bu yolda başarılı olmak için elinizden geleni yapacağınızı düşünerek hukuk fakültesi öğrencisi kendini nasıl geliştirebilir yazıma geçiyorum..

Sorunlu Bir Hukuk Eğitimine Hoşgeldiniz

Nasıl yani, o kadar puan yaptınız ve oldukça sorunlu bir yere adım mı atıyoruz ?Maalesef ki öyle. Ülkemizde her bölümün kalitesi düştü ama hukuk fakültelerinin kalitesi yerle bir oldu. Yeni üniversiteler, yeni fakülteler ve artan kontenjanlar derken hukuk öğrencisi sayısı onlarca katına çıktı. Belli üniversitelerde yoğunlaşmış akademisyenler yeni açılan üniversitelere dağıldı. Anadolu’da açılan üniversiteler yetersiz akademisyenler ile mezun vermeye başladı. (Atatürk Üniversitesi ve Karadeniz Teknik Üniversitesi’nin ilk öğrencileri, akademisyen olmaması nedeniyle Gazi Üniversitesi’nde eğitime başladı ve eğitim hayatını orada geçirdi. )

Eksikler halen devam ediyor ve hukuk öğrencisi kariyerini ne yazık ki kendisi çiziyor. Asıl konumuz olmaması nedeniyle bu konu üzerinde daha fazla durmayacağım. Ama güncel sorunların bilinmesi ve anlaşılması için Sevilay Göknar’a ait oldukça başarılı yazının linkini bırakıyorum…

Galiba kaybolan yıllarımın da etkisiyle konudan biraz uzaklaştım. Asıl konumuza dönersek bir hukuk fakültesi öğrencisi kendini nasıl geliştirebilir?

1. Hukuk Fakültesini Sevin

İyi bir hukuk öğrencisi ve akabinde iyi bir hukukçu olmak istiyorsanız bölümünüzü sevin, sevmeye çalışın. Zaten ilginiz varsa bu daha kolay olacaktır. Hiçbir bilginiz yoksa da öncelikle bölümünüzü tanıyın. “Aklım başka yerde değil, ama nedense halen bölüme ısınamadım” diyorsanız da karamsar olmaya gerek yok. Bölümü zamanla sevecek, hukuk ağırbaşlılığını kazanacaksınız. Özgür Bolat’ın da ifade ettiğine göre, tutku çocukluktan gelen bir şey değil, sonradan da oluşabiliyor. Başka bir ifade ile insan, iyi yaptığı işe tutkuyla sarılıyor ve mutlu oluyor. Siz de haksızlığa uğramış insanların adalet yolculuğunda onların yanında olmayı istiyorsanız, mutlu bir hukuk öğrencisi olabilirsiniz.

2. Kitap okuyun 

Hukuk fakültesi öğrencisi kendini nasıl geliştirebilir diye bir soru alsam her şeyden önce okumak derdim. Thomas Carlyle’nin “Bugünün gerçek üniversitesi, bir kitaplıktır” sözüne sonuna kadar katılıyorum. Evet değerli hukuk öğrencisi arkadaşlar, bu bölüme geldiyseniz okumayı sevmeli ve hayatınızın bir parçası haline getirmelisiniz. Her gün düzenli bir şekilde (en azından yarım saatte) alan içi ve dışı okuma yapmalısınız.  Hukukçuların okuması gereken kitapların yanında roman, şiir gibi farklı türden eserleri de denemelisiniz. Böylelikle zekanızın geliştiğini, kelime dağarcığınızın çoğaldığını, muhakeme yeteneğinizin arttığını, mesleki yazma ve okumalarda kalitenizin arttığını fark edeceksiniz.

3. Film İzleyin

Hukuk öğrencisi için kitap okumak kadar film izlemek de katkı veriyor. Özellikle hukuk bilincinin kazanılması bakımından filmler akılda kalıcı oluyor. “Şüpheden sanık yararlanır, hukuk önünde herkes eşittir, savunma hakkı kutsaldır” gibi temel hukuk öğretileri filmlerle birlikte daha da anlam kazanıyor. Kalitesi ile dünyanın takdirini kazanmış filmler, hukuk öğrencisi için sürekli hatırlayacağı yaşantılar sunuyor. Meslek hayatınız boyunca zaten gerçekleri ile karşılaşacaksınız ama ondan önce bu hissi filmlerde yaşayabilirsiniz. Örneğin George Stinney’in hayatını izleyerek somut delilin ne kadar önemli olduğunu, atlanılan hukuk ilkelerinin insanların hayatını nasıl mahvettiğini görebilirsiniz.

4. Dersleri Takip Edin

Bu konuda sorumluluk alacağınızı ve derslerinizi aksatmayacağınızı umuyorum. Yine de içinizde dersleri ikinci plana atmak isteyenler olursa diye bu maddeyi de ekliyorum. Değerli hukukçular, asla ama asla derslerinize ara vermemelisiniz. Araştırmalar, etkin dinleme eğitimi verilen ve bunu uygulayan öğrencilerin başarılarında belirgin bir artış görülmektedir. Hukuk öğrencisi için devamsızlık sorunu olmasa da tüm derslere gitmeli, akademisyenleri pür dikkat dinlemeli, aklınıza takılan soruları çekinmeden sormalısınız. Kanunların, Yüksek mahkeme kararlarının ve içtihatların sistematiğini ancak böyle anlayabilirsiniz.

Örnek vermek gerekirse “seni döverim demenin dövmekten daha fazla ceza içerdiği” gibi tuhaf detayları ancak böyle anlayabilirsiniz. Bir hukuk öğrencisi arkadaşım “zamanaşımı ve hak düşürücü sürelerin farkını son sene anladığını” söylemişti. Muhakeme yeteneğinden emin olduğum bu arkadaşım birçok derse gitmediği, gittiği dersleri de dinlemediği için bu duruma düşmüştü.

5. Yabancı Dil Öğrenin 

4 yıllık eğitiminiz boyunca mutlaka İngilizce öğrenin. C-1 seviyesinde bir İngilizcenin yanında İspanyolca, Almanca ya da Fransızcadan birini eklemeye çalışın. Elbette içinizden “yabancı dil benim ne işimi yarayacak” diyenler olacaktır. Hukuk öğrencisi kanunlardaki ve kaynaklardaki yabancı kelimeleri öğrenmek varken, yabancı dille mi uğraşacak? Evet, uğraşacaksınız, uğraşmalısınız, her şeyden önce kendiniz için  bunu yapmalısınız…Böylelikle yabancı kaynakları araştırabilir, evrensel kararları inceleyebilir uluslararası firmaların hukuk departmanlarında çalışabilir ya da uluslararası uyuşmazlıklarda görev alabilirsiniz.

6. Yüksek Lisans Yapın

Lisans eğitimi bittikten sonra mutlaka ilgili olduğunuz alanda bir yüksek lisans programına kaydolun. Örneğin Cumhuriyet savcısı olmak ya da daha çok ceza avukatlığı yapmak istiyorsanız, kamu hukuku alanında yüksek lisans yapabilir, sevdiğiniz bir konu hakkında derinlemesine inceleme yaparak tez hazırlayabilirsiniz. Emin olun hukuk öğrencisi olduğunuzu en çok bu süreçte anlayacaksınız. Hem de  bir hukuki konuda uzman düzeyinde bilgiye sahip olacak, bu konudaki uyuşmazlıklarda güvenilir bir kaynak olacaksınız.

7. Akademik Makaleler Okuyun 

Hukuk fakültesi öğrencisi kendini nasıl geliştirebilir sorusu üzerine verebileceğim cevaplardan birisi de makale okumaktır. Makale okumayı ayrı bir başlık altında ele almak istedim çünkü ülkemizde makale okuma alışkanlığı oldukça düşük seviyelerde. Öğrencilerin büyük çoğunluğu basit bir makale inceleme değerlendirme ödevinde dahi zorlanıyor. Makale okumayı, analiz etmeyi ve üzerine değerlendirme yapabilmeyi alışkanlık haline getirmelisiniz. Anlamadığı konuda makale okuyan hukuk öğrencisi, hem derslerinde hem de mesleki hayatında farkını gösterecektir. Makaleler sayesinde açığınızı kapatabilir, üstünkörü öğrendiğiniz bir konunun en ince detaylarına vakıf olabilirsiniz. Örneğin ben, hukuk eğitimi ile ilgili bilgi sahibi olmama rağmen bu yazımı hazırlamadan önce Şahin Akıncı’nın Hukuk Eğitimi Üzerine Düşünceler makalesini okumayı ihmal etmedim.

8. Yurt Dışına Gidin 

Hukuk fakültesi öğrencisi kendini nasıl geliştirebilir konusunda sıralanan maddelerden ülkemizde en az uygulananı yurt dışı deneyimidir. Elimde net bir veri olmamakla birlikte hukuk öğrencilerinin en fazla %1’lik kısmı Erasmus programından yararlanıyor ya da okul bitiminde yüksek lisans için yurt dışına gidiyor. Bu nedenle maddi gücünüzün el verdiği müddetçe Erasmus ile yurt dışına gidin. Üniversitenizin anlaşmalı olduğu ülkelerin niteliğine bakmayın, hukuk öğrencisi kabul eden ülkelerin  mutlaka bir katkısı olacaktır. Zira ülkemiz ne yazık ki Hukukun Üstünlüğü Endeksi’nde İran, Nikaragua, Myanmar, Nijerya gibi ülkelerin gerisindedir.

Hukuk öğrencisi için en büyük imkanlardan birisi de Avrupa Genç Hukukçular Derneği’dir.  Bu dernek, üyelerine Avrupa ülkelerinde hukuk stajı fırsatı sunmaktadır. Yazlık ve kışlık olmak üzere iki dönemde yapılan ve birkaç aydan oluşan eğitimler, hukuk öğrencisi için oldukça verimli olmaktadır. Son yıllarda ülkemizden çokça öğrenci kabul eden derneğin eğitimlerine katılabilir, ufkunuzu genişletebilirsiniz.

Hukuk öğrencisi için yurt dışı deneyiminin bir yolu da yüksek lisanstır. Okul ve dil puanınız ile üniversitelerin yüksek lisans bölümlerine başvurabilir, çeşitli burs imkanlarından yararlanabilirsiniz. Bu sizin hukuk gelişiminizi inanılmaz derecede etkileyecek, aynı zamanda yabancı dilinizi gelişecektir. Uluslararası hukuk yüksek lisans bölümlerini şuradan ulaşabilirsiniz.

9. Kendinizi Fazla Yormayın 

Kendini geliştirme sevdalısı bazı hukuk öğrencisi arkadaşlarım, birinci sınıftan itibaren yaz stajlarına başlıyor. Açıkçası yaz aylarını avukat bürolarında geçirmenin yanlış olduğunu düşünüyorum. En azından 1-2 ve 3. sınıf düzeyinde bunun mantıklı olmadığını görüyorum. Hukuk fakültesi öğrencisi kendini nasıl geliştirebilir şeklinde hazırlanan birçok yazıda da bunun önerildiğini görüyor ve üzülüyorum. Yapmayın değerli arkadaşlarım, güzel yıllarınızı heba etmeyin. Size bir şey öğretmeyen, icra dairelerinde koşturacak beleş stajyer arayan bürolardan uzak durun. Sene içerisinde derslerinize güzel çalıştı iseniz, yazın dinlenmek sizin de hakkınız. Sadece eğer gerçekten sizinle ilgilenen cefakar avukat arkadaşlarımıza denk gelirseniz, belirli aralıklarla ziyaret edin ve tecrübelerinden yararlanın. Bunun yanında arada duruşmalara katılın ve sistemi uzaktan inceleyin.

10. Yan Bir Uğraş Edinin 

Hep hukuktan konuşmak olmaz. Hukuk öğrencisi olmak önemli ise de beşer olmak hepsinden daha önemlidir. Hayat ne getirirse getirsin nihayetinde insan olduğunuzu asla unutmamalısınız. Fiziki ve psikolojik ihtiyaçlarınızın farkında olmalı, kendinizi ihmal etmemelisiniz. Neye ilgi duyuyorsanız onunla ilgili yan bir uğraş edinmelisiniz. Müzik, spor, sinema, tiyatro, gezi, kampçılık, ebru gibi etkinliklere katılmalı, hukuk öğrencisi olmanın verdiği stresi atmalısınız. Ayrıca her şeyi kısa zamana sığdırmak için uğraşmamalı, hedeflerinizi sistemli bir şekilde zamana yaymalısınız…

Yazımızın sonuna geldik…

Bunların hepsini ya da çoğunluğunu yaptığınızda çok para kazanıp güzel yerlere geleceğinizin garantisini vermek isterdim. Ancak ülkemizin şartlarını düşündüğümüzde 2+2 her zaman 4 etmiyor. Ancak size iyi bir hukukçu olacağınızın ve çevrenizde hukukçuluğunuz ile takdir kazanacağınızdan eminim.

Sevgilerimle…

Dar Bölge Seçim Sistemi Neleri Değiştirir?

Dar bölge seçim sistemi başta olmak üzere seçim sistemlerine yönelik tartışmalar devam etmektedir. Muhalefet partileri seçim barajının düşürülmesi ve güçlendirilmiş parlamenter sisteme dönülmesini talep ederken iktidar partisi ve ortakları, Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sisteminde ısrar etmektedir. Bunun yanında çeşitli dönemlerde iktidar çevrelerinde dar bölge seçim sisteminin mutlaka gelmesi gerektiği yönündeki düşünceler dile getirilmektedir. Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi ve Anayasal kriterlerde herhangi bir düzenleme olmaksızın dar bölge seçim sistemi gelirse ne gibi riskler oluşacağı üzerinde düşünmek gereklidir. Bu noktada gördüğüm bazı çekinceleri paylaşmak istedim.

Dar Bölge Seçim Sistemi Nedir?

Dar bölge seçim sisteminde, milletvekili sayısı kadar seçim çevresi oluşturulmakta ve her seçim çevresinden sadece bir aday meclise gönderilmektedir. Ülkemizde şu an 600 milletvekili görev yaptığı için 600 ayrı dar seçim çevresi oluşturulacaktır. Burada yapılan seçimler sonrasında en çok oyu alan aday milletvekili seçilecektir. Nitelikli çoğunluğun arandığı dar bölge seçim sisteminde ise ilk turda %50+1 alan seçilirken, bu orana ulaşılmaması durumunda ikinci tura kalmakta ve en çok oyu alan seçilmektedir.

Dar Bölge Seçim Sistemi Neler Getirir?

Dar bölge seçim sistemi, çoğunlukla istikrarın sağlanmasını önemseyenler tarafından istenilmektedir. Özellikle parlamenter sistemlerde hükümet meclis içerisinden çıktığı için mecliste çoğunluğun sağlanması adına önemlidir. Ancak yeni Cumhurbaşkanlığı hükümet sistemimizde Cumhurbaşkanlığı seçimi ayrıdır ve Cumhurbaşkanı meclisten bağımsız seçilip yetkilerini almaktadır. Bu nedenle yönetimde iktidarın sağlanması bakımından dar bölge seçim sistemi zorunlu değildir. Mevcut sisteme dar bölge uygulamasına geçilmesinin seçimlerin demokratikliğine ve temsilde adalet duygusuna zarar vereceği ortadadır. Bununla birlikte avantajlarının olduğunu da söylenebilir. Bunları şöyle sıralayabiliriz:

1. Öncelikle Cumhurbaşkanı ve meclisteki temsilcileri gücü elinde bulundurdukları için seçim çevresinde gerrymandering benzeri uygulamalar gerçekleştirerek yeni seçimler öncesi rakiplerine karşı büyük avantaj sağlayabilir. (Gerrymandering uygulaması için buraya tıklayabilirsiniz) Oy çoğunluğu olan ve az olay seçim çevreleri arasında sınır değişikliği yapılarak daha fazla vekil kazanma olasılığı artabilir. Bununla birlikte seçmenler tek vekili kaptırmamak için Cumhurbaşkanı seçilme şansı yüksek olan partinin adayına yığılacaktır. İttifaklar da düşünüldüğünde bu yığılma bazı seçim çevrelerinde temsili etkileyecektir. Baskıcı bir çoğunlukla birlikte işlevsel olmayan bir muhalefet görülecektir.
3. Dar bölge seçim sisteminde en çok oy alan seçildiği için, o seçim çevresinde adayları seçilmeyen seçmenlerin temsil hakkı ciddi oranda zedelenmektedir. Örneğin %25 oy olarak çoğunluğu elde eden bir aday milletvekili seçilmesine rağmen %75’lik bir seçmen kitlesi kendisinin mecliste temsilcisinin olmadığını düşünecektir.  2011 yılında bu sistem olmuş olsa idi oyların %49,5 unu alan AK Parti, meclisteki sandalyelerin %75’ine sahip olacağı, MHP’nin ise %13 oy almasına rağmen sadece %=0.54 ile temsil edileceği belirtilmektedir. Bu örnekten anlaşılacağı üzere dar bölge sistemi antidemokratik bir temsilin önünü açmaktadır.[1] Bu bakımdan temsilde adaletsizlik doğacaktır. Ayrıca günümüzdeki seçimler dikkate alındığında bölgesel yığılmalar olacak, bazı partilerin bir bölgede hiç milletvekili çıkaramamasına sebep olacaktır. Bu partilerin söz konusu bölgeler ile bağ kopacaktır. (Örneğin Doğu Bölgesi)
4. Dar bölge seçim sisteminde, seçim çevresi idari sınırlar bakımından küçük olduğu için seçmenler arasındaki ilişkiler daha sıcaktır. Çoğunluk birbirini tanıdığı için adaylar daha ön plandadır.  Hem adaylar arasında hem de seçmenler arasında ikili ilişkiler yüksektir. Seçmenler kısa araştırmalar neticesinde adaylara ulaşabildikleri gibi doğrudan tanımaları da muhtemeldir.. Oy tercihini, kişisel deneyimler etkilemektedir. Yani adayın niteliği, partisinden daha önemlidir. Örneğin CB seçiminde iktidar partisinin CB adayına oy verirken, kendi seçim çevresinde bağımsız bir adaya ya da başarılı olduğunu düşündüğü muhalefet adayına oy verebilir. Bu bakımdan daha demokratik olacağı söylenebilir.
5. Seçmenlerin tercih yapabilme imkanına rağmen dar bölge seçim sisteminde yerel seçim riskleri oldukça fazladır. Bir seçim çevresinde yönetme ve yasama odaklı aday yerine cemaat bağlılığı, aşiret kararı, mezhepçilik, ağalık gibi uygulamalar nedeniyle belirli özellikler ön plana çıkabilir. Bunun yanında bölgede nüfusu olan, öreğin zengin bir iş adamı, seçimlerde aday olarak oy isteyip halk üzerinde maddi manevi baskı kurabilir. Rakiplerden oy satın alma davranışları artabilir. Bu da seçimlerin demokratikliğine balta vuracaktır.

[1]  Göksel, T. & Çınar, Y. (2017); “Yeni Anayasal Sistemde Seçim Sistemleri Simülasyonları”, TEPAV yayını, Cilt 17, Sayı 14, ss.1-15.

Ülkemizde hiç bitmeyen siyasi tartışmalar ekseninde Amerika’dan tüm dünyaya yayılan Gerrymandering uygulamasını anlatmak istedim, faydalı olması dileğiyle…

Geryymandering Uygulaması Nedir? Gerrymandering Örnekleri Nelerdir?

Demokrasinin en temel özelliği, vatandaşların oyunun yönetimde karşılık bulabilmesidir. Belediye meclisi, il genel meclisi ya da Türkiye Büyük Millet Meclisi seçimlerinde oy kullanan her birey, kendi temsilcisini meclise göndermek istemektedir. Çünkü onların politikalarının daha doğru olacağını düşünmektedir. Bu nedenle kullanılan her oyun meclislerde eşit bir şekilde temsil edilmesi, demokrasinin ana amaçlarındandır.

Seçim sistemleri, demokrasinin amacını gerçekleştirmesine yönelik birer araçtır. Seçim sistemlerine ve seçim çevrelerine de yine yöneticiler karar vermektedir. Gücü elinde bulunduran yöneticiler için seçim sistemlerini değiştirmek çok kolay olmasa bile seçim bölgeleri üzerinde idari değişiklik yapmak mümkündür ve bu durumda siyasi literatürde Gerrymandering olarak bilinen seçim hilesi riski ortaya çıkarmaktadır.

Seçim çevreleri genellikle heterojen bir yapıdadır. Bir il ya da ilçede birden fazla partinin hatırı sayılır derecede seçmeni bulunmaktadır. Demokrasi adına çok seslilik arzu edilen bir durum olsa da seçim çevresi temelli sistemlerde bazı yöneticiler bundan rahatsızlık duymaktadır. Rakip siyasi partilerin ya da adayların aldığı oyları boşa çıkaracak idari düzenlemeler ile kendi lehlerine bir durum yaratmaktadırlar ve bu durum gerrymandering olarak terimleşmiştir.

Gerrymandering Nedir?

Gerrymandering, bir siyasi partinin seçimlerde rakiplerine karşı avantaj sağlamak amacıyla, kendi seçmenlerinin yoğunluğunu göz önünde bulundurarak seçim çevreleri üzerinde değişiklik yapmasıdır. Bu değişiklikler yapılırken kamu yararı ve seçimlerin adil olması gibi hususlar göz ardı edilmektedir. Değişikliği yapan siyasi otorite, seçmen dağılımını analiz ederek seçim çevrelerini birleştirebilmekte ya da yeni seçim çevreleri oluşturabilmektedir. Ya da bir seçim çevresinin idari sınırlarını yeniden düzenlemektedir.

Gerrymandering kavramı Amerikan siyasi hayatında ortaya çıkmış ve tüm dünyaya yayılmış bir uygulamadır. İlk kez 1812 yılında uygulanan bu hile, halen zaman zaman Amerika’da ve dünyanın çeşitli ülkelerinde tekrarlanmaktadır. 1812 yılında Massachusetts valisi olarak görev yapan Elbridge Gerry, eyalet seçimleri yaklaşırken oldukça ilgi çeken bir değişikliğe imza atmıştır. Kendi seçmeninin yoğun olduğu yerlerde daha fazla temsilci seçmek ve rakiplerinin temsilci sayısını azaltmak amacıyla eyalet seçim çevresini salamander hayvanına benzeyecek şekilde yeniden çizmiştir. Oluşan yeni idari düzen sonrasında Vali Geryy’nin mensubu olduğu Demokratik Cumhuriyet Partisi tüm seçim çevresinde öncü parti konumuna gelmiştir.

Gerry ismi ile oluşan salamander şeklinin birleşmesinden doğan gerrymandering kavramı, böylelikle Amerikan diline has siyasi bir kavram haline gelmiştir. Gerrymandering; seçim hilesi yapmak, stratejik taksimat, saptırmak ve dolap çevirmek anlamlarında kullanılmaktadır.

Gerrymandering, demokrasiye hizmet etmesi amacıyla da kullanılabilmektedir. Özellikle din, dil ya da ırk bakımından azınlık olan grupların da mecliste temsil edilebilmesi amacıyla seçim çevreleri değiştirilebilmektedir. Mecliste her kesimin temsilini amaçlayan ve çok sesliliği vurgulayan bu tarz bir düzenleme demokrasi için pozitiftir. Seçim güvenliğine aykırı olduğu değerlendirilen gerrymandering uygulamaları ise kamu yararının gözetilmediği ve belli siyasi partinin yararının düşünüldüğü işlemlerdir ki bunlar siyasi partizanlık ya da partizan gerrymandering olarak bilinmektedir.

Seçim çevresinde yapılan değişikliğin gerrymandering kapsamında olup olmadığının belirlenmesi güçtür. Özellikle ülkemizdeki değişken seçmen davranışları düşünüldüğünde bunu saptamak bazen imkânsız hale gelmektedir. Birkaç seçim geçtikten sonra değerlendirilmesi ve sonuca varılması mantıklıdır. Ancak yine de bazı gerrymandering uygulamaları bariz bir şekilde sezilmektedir.

Gerrymandering Uygulamasına Karşı Hukuk Yolu

Gerrymandering, seçimlerin adil bir şekilde yürütülmesinin önündeki engellerden birisidir. Seçim çevresi düzenlemelerine tarafsız ve bilinçli şekilde yaklaşabilen her birey, bunun hileli bir davranış olduğunu kabul etmektedir. Çıkış yeri olarak Amerika’da zaman zaman gerrymandering uygulamaları görülmektedir ve halen sıkı tartışmalar sürmektedir. Buna rağmen gerrymandering uygulamalarına karşı etkili bir hukuk yolu oluşturulmamıştır.

Muhalefet partileri tarafından Amerikan Yüksek Mahkemesi’ne açılan gerrymandering davalarının büyük çoğunluğu, görevsizlik nedeniyle reddedilmiştir. Mahkeme sadece 2 davada görevli olduğunu kabul ederek yargılamaya devam etmiş ise de jürinin çoğunluğu bu uyuşmazlığı hukuki bir sorun olarak görmemiştir. Amerikan hukukunda gerrymandering konusunda atılmış en somut adım Wisconsin eyaletinde 2011 yılında yapılan seçim çevresi değişikliğinin iptal edilmesidir. Azınlıkların seçim hakkının zedelenmesinin söz konusu olduğu hallerde mahkeme, kendini görevli görmekte ve uyuşmazlığı hukuki olarak değerlendirmektedir.

Gerrymandering, siyasilerin elinden çıkan bir uygulamadır ve mahkeme sürecine taşınması da siyasi tartışmaları bitirmemektedir. Zira, açılan davalara bakan hakimlerin siyasallaşması ya da bu iddia ile karşılaşması söz konusudur. Gerrymandering uygulaması iddiasını kabul eden mahkeme muhalefet yanlısı görülürken açılan davayı reddeden mahkemeler iktidarın güdümünde olmakla suçlanmaktadır. Gerrymandering uygulamasının demokraside açtığı yaralar şöyle sıralanabilir:

• Gerrymandering uygulaması özellikle büyük partilere avantaj sağlamaktadır. Küçük partilerin oyları, seçim çevresi mühendisliği ile etkisiz hale gelmektedir. Bu da seçimde rekabetin ortadan kalkmasına yol açmaktadır.
• Gerrymandering, toplumsal barışı zedelemektedir. Seçimlerden umduğunu alamayan kişilerin devlete olan bağlılığı azalmakta ve bu kişilerde toplumsal ödevlere karşı duyarsızlık meydana gelmektedir. Bu durum toplumsal kutuplaşmanın önünü açmaktadır.
• Gerrymandering, muhalif çevrelerde öğrenilmiş çaresizlik oluşturmaktadır. Seçimlerden sonra mutlak surette kaybedeceğini düşünen muhalif kitleler zamanla seçimlere olan güvenini kaybederek oy kullanmaya gitmemektedir.
• Muhalif seçmende oluşan öğrenilmiş çaresizlik hali muhalif partilere de yansımaktadır. Büyük bir motivasyon ve odaklanma gerekmesine rağmen bu partiler seçimlerde istedikleri tempoya ulaşamamaktadır.
• Gerrymandering, sanal (gerçekçi olmayan) toplumsal hareketliliği de doğurmaktadır. Seçim çevresinin analizleri doğrultusunda bazı seçmenler gerekçesiz ikametgâh değişikliklerine gitmektedir. Nitekim ülkemizde de bazı partilerin bu yola başvurduğu dile getirilmektedir.
• Seçimler bir demokrasi bayramı, şöleni olarak görülmektedir. Ancak gerrymandering, seçimlerde toplumsal düzeyde oluşan heyecanı da yok etmektedir. Çünkü özel bir şekilde projelendirilen seçim çevreleri, sonucun zaten belli olduğu düşüncesini geliştirmektedir.
• Gerrymandering, yöneticilerin denetlenmesinin de engelidir. Zira görev yaptığı dönemde başarısız görülen ya da bazı şaibelere karışan yöneticiler, kendileri hakkında yürütülecek olumsuz sonuçlardan kurtulmak için gerrymanderinge başvurmakta ve başarılı olurlarsa sorumluluktan kurtulmaktadır.

Türk Siyasi Tarihinde Gerrymandering Uygulamaları

Gerrymandering uygulamasının daha iyi anlaşılabilmesi için ülkemizden de örnekler vermek gerekecektir. Siyasi tarihimizde partizanca yapılan uygulamalar bulunmaktadır. Bunların ilki yeni kurulan Millet Partisi’nin yüksek oy aldığı Kırşehir’in seçimlerden sonra ilçe statüsüne düşürülerek Nevşehir’e bağlanmasıdır.

Ülkemizdeki gerrymandering uygulamasının ikincisi ise muhalefet partilerinin yüksek oy aldığı Malatya’nın ikiye bölünmesi ve Malatya’nın ilçesi konumundaki Adıyaman’ın statüsünün il yapılmasıdır. Aslında bu iki olay doğrudan gerrymandering uygulamasından ziyade, muhalif partilerin cezalandırılması olarak görülmektedir. Ancak yine de idari sınırlarda bir değişiklik olduğundan gerrymandering kapsamında değerlendirilmektedir.

Yakın siyasi tarihimizde yapılan bazı uygulamalar da gerrymandering kapsamında görülebilir. Bunun ilki 6360 sayılı Kanun’dur. Bu kanun ile büyük şehirlerde yaşayan tüm vatandaşların büyükşehir belediye başkanlıkları için oy kullanabilmesi kararlaştırılmıştır. Muhalefet tarafından bu yasanın seçim hilesi olduğu vurgulanmıştır. Nitekim seçimlerden sonra Balıkesir, Ordu ve Antalya belediye başkanlıkları el değiştirmiştir. Ancak Adana, Mersin gibi kentlerde gerrymandering sonucu görülmemiştir.

Belediyeler yasasında yapılan değişiklik ile İstanbul ilinde yeni ilçelerin kurulması ve bazı ilçelerin birleştirilmesi Amerika’daki gerrymandering uygulamasına benzer bir nitelik taşımaktadır. Özellikle muhalefetin oy deposu olarak görülen Kadıköy gibi ilçeler bölünmüş ve yeni ilçeler ortaya çıkarılmıştır. Muhalefet yeni ilçelerin iktidar partisinin oy çoğunluğuna göre belirlendiğini ve büyük ilçelerin bölünerek kendi oylarının parçalandığını iddia etmiştir.

Gerrymandering Örnek Uygulaması:  Ardahan

Seçim hilelerinin daha iyi anlaşılması ve uygulanması halinde demokrasi olgusunun nasıl zedeleneceğini göstermek amacıyla ülkemizden örnek bir model çıkartmaya çalışacağım. 

Gerrymandering uygulamasının daha anlaşılır bir şekilde açıklanması için 2 milletvekili çıkartan illerimizden Ardahan model alınmıştır. 2018 milletvekili seçimlerine AKP ve MHP Cumhur ittifakı olarak girmiştir. CHP, İYİ Parti ve Saadet Partisi ise Millet ittifakı olarak seçimlere katılmıştır. Seçimler neticesinde her iki ittifak da birer milletvekili çıkarmıştır. İttifak içerisinde CHP ve AKP üstün parti olması nedeniyle  milletvekillerinden birisi Ak Parti’den diğeri ise CHP’den çıkmıştır. İttifak içerisindeki dinamikler değişmeyeceğinden Gerrymandering modelimizde ittifaksız bir değerlendirme yapılmış ve oylar AKP-CHP ekseninde değerlendirilmiştir. Partilerin 2018 genel seçimlerinde aldıkları oy sayıları şöyledir.

Ardahan ili Gerrymandering uygulaması kapsamında aşağıdaki şekilde ikiye bölünmüştür. AK Parti’nin güçlü olduğu Posof ilçesinin tamamı ile Göle ilçesinin %60’lık kısmı birinci bölgede bırakılmıştır. İkinci bölgede ise yine AK Parti’nin güçlü olduğu Çıldır ilçesinin tamamı ile Göle ilçesinin %20’lik kısmı kalmıştır. CHP’nin güçlü olduğu Damal ve Hanak ilçelerinin neredeyse tamamı ilk seçim çevresinde kalmıştır ancak bu ilçeler Göle ve Ardahan Merkezi’ne göre oldukça küçüktür. Ardahan il merkezinde de %60 ve %40’lık bir bölünmeye gidilmiştir. Buradaki oylar da eşit şekilde oransal olarak dağıtılmıştır. Sonuçlara etki etmediği düşünülerek Hanak ve Damal ilçelerinin oy sayılarının tamamı hesaplamaya dahil edilecektir.

Bölünme sonrasında CHP ve AKP’nin ilçelerden aldıkları oylar şu şekildedir:

Yapılan seçim çevresi değişikliği sonrası oy dağılımları yukarıdaki gibi oluşmuştur. Her seçim çevresi bir milletvekili çıkardığından en yüksek oyu alan parti milletvekilliğini kazanacaktır. Buna göre ilk seçim çevresinde en fazla oyu alan AKP bir milletvekilini alacaktır. İkinci seçim çevresinde de 6.794 oy alarak rakiplerini geçen AKP, milletvekilliğini kazanacaktır. Buna göre son seçimlerde birer milletvekili çıkarılmasına rağmen, böyle bir gerrymandering uygulaması ile bundan sonraki seçimlerde ARDAHAN ilinin tüm milletvekilleri AKP’den çıkacaktır. (Not, AKP’nin Posof ve Göle’den aldığı yüksek oylar nedeniyle HDP’nin yeni seçim çevresinde de şansı olmadığından hesaplamaya dahil edilmemiştir.)

Görüldüğü üzere gerrymandering oy sayıları değişmemesine rağmen seçim çevreleri üzerinde yapılan milimetrik hesaplamalarla avantaj elde edilmesidir. Tüm Türkiye’de bu ve benzeri uygulamalar yapıldığında meclis dağılımının değişeceği ve çoğulcu meclisten uzaklaşılacağı aşikardır. Ayrıca yine Ardahan genelinde oyların %37’sini alan bir partinin tüm milletvekillerini kazanması ve %63’lük kısmın temsil edilmemesi söz konusu olacaktır.

Kaynakça:

Kurşuncu Talip ve İsmail Safi (2019); “Siyasal Partizanlığın Bir Göstergesi Olarak Seçim Hileleri Ve Türkiye’deki Bazı Uygulamaları,” İktisadi İdari ve Siyasal Araştırmalar Dergisi, Cilt 4, Sayı 86: 46-71

Tunç Hasan, Çıtlak, Erdoğan, Yurtlu ve Ölmez (2014); “Seçim Sistemleri ve Türkiye’de (Gerrymandering) Seçim Hilesi Uygulamaları,” Adalet Yayınevi, Ankara

Kırıt Emrah (2010),  “Gerrymandering ve Demokratik Seçimler Üzerine,” Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştırmaları Dergisi,” Cilt 16, Sayı 12: 15-38

İdari İşlemin Şekil ve Usul Unsuru Bağlamında Savunma Hakkı İlkesi

GİRİŞ

Toplum düzeninin korunması için önemli bir işlev yerine getiren idare, çeşitli idari işlem ve eylemleri devreye sokmaktadır. Devlet gücünü kullanan ve geniş bir alanda tasarruf yapabilen idarenin yetki kullanımı sınırsız değildir. Çünkü idare, mevzuatta yer alan şekillere uymalı ve evrensel hukuk ilkelerini gözetmelidir. Bu bağlamda idari işlemlerin yazılı, anlaşılır, adil, tarafsız olması ve muhatapların işleme katılımının sağlanması demokratik devletin de gereğidir. İdare bu ilkeler doğrultusunda hareket ederek keyfiliğin önüne geçebilmektedir. Özellikle ilgilinin dinlenilmesi ve savunma ilkesi, yargıya taşınmayan idari işlemlerde dahi önemli bir koruma sağlamaktadır.

Türk hukukunda idari işlemler konusunda muhataplarına güvence sağlayan temel biz düzenleme olmamakla birlikte uluslararası kuruluşlar, Anayasa Mahkemesi kararları ve Danıştay içtihatları önemli bir norm oluşturmaktadır. Bu nedenle ülkemizde savunma ilkesine ilişkin kanuni düzenlemeler ve yargı kararlarını değerlendirmek gerekmektedir.

1. İdari İşlem Kavramı

Gücü elinde bulunduran idare, kamu hizmetlerinin sorunsuz bir şekilde yürütülmesi amacıyla idari işlem yetkisini kullanmakta ve birçok karara imza atmaktadır. İdarenin doğrudan veya dolaylı olarak kullandığı işlem yetkisi ile vatandaşlar üzerinde zorlayıcı kararlar alınıp uygulamaya konulmaktadır. Bu anlamda idari işlem; kamu hizmetlerinin doğru ve eksiksiz şekilde devam ettirilmesi amacıyla, idare tarafından tek yanlı bir irade beyanı ile, idare hukuku ilkeleri çerçevesinde, muhatabının hukuki durumunda değişiklik meydana getiren kararlardır (Kadıoğlu, 2010:3-6).

Zor kullanma yetkisinin yasal bir yolu olan idari yaptırımlar, nitelikleri gereği kişisel hakların kullanımına kısıtlama getirmektedir. İdare kanunen yetkili kılındığı ya da bir kanuni engelleme olmadığı durumlarda, yargı kararına ihtiyaç duyulmaksızın cezalar verilebilmektedir. Örneğin, bir kişiye haksız yapı nedeniyle ceza verilebilmesi ya da kopya çeken öğrencinin okuldan uzaklaştırılması için yargı kararına gerek yoktur (Aslan, 2009:179-180).

2. İdarenin İşlem Yetkisinin Kapsamı

İdarenin idari işlem (ve dolayısı ile idari yaptırım) yetkisi sınırsız değildir ve idari işlem kararı alınırken kişisel güvenceler mutlaka dikkate alınmalıdır. Bir başka deyişle idari yaptırım gibi kısıtlayıcı işlem tesis edilmesi gerektiğinde kanundan ve doğal hukuktan gelen kurallara riayet edilmelidir (Kurt, 2014:136-137)

Ülkemizde uygulama alanı bulan idare hukuku ve idari yargılama hukuku normlarında bakıldığında bireylerin haklarını tek elde toplayan genel bir hukuk normu henüz oluşturulmamıştır. Ancak çeşitli kanunlardaki güvence maddeleri ile doktrinde kabul edilmiş temel ilkeler, idari yaptırımlar hakkında genel bir koruma sağlamaktadır. Bu ilkelere işlemin esasında olduğu kadar şekil bakımından da uyulmalıdır.

3. İdari İşlemde Şekil Şartı

Özel hukuk işlemlerinde istisnalar hariç olmak üzere taraflar arasında kurulacak hukuki ilişki bakımından şekil serbestisi ilkesi kabul edilmektedir. Zira bireylerin kendi menfaatlerini birinci dereceden düşüneceği ve haklarını korumak adına tedbirli davranacakları düşünülmektedir. Oysa idare hukukunda şekil önemli bir yer tutmaktadır. Günday’a göre; idari işlemlerde idarenin karar almadaki irade ve kararlılığı o işlemin özüdür ve idari işlemde şekil, bu iradenin düş dünyaya aktarılmasıdır (Gözler, 2003: 829).

İdarenin işlemlerinin hukuken geçerli bir norm haline gelebilmesi, öncelikle idari işlemin şekil şartlarına uyulmasından geçmektedir. Nitekim kanuni düzenlemelerle ülkemizdeki birçok idari işlem sıkı şekil şartlarına bağlanmıştır. Şekil şartının, idari işlemin vazgeçilmez bir unsuru olduğu ve şekilden ayrı bir hukuki işlemden bahsedilmeyeceği tartışılmaz bir gerçektir.

İdari işlemler; yazılı, açık, anlaşılır ve uygulanabilir olmalıdır. Karar; ilgilerine usulünce duyurulmalı ve kararda idari işleme karşı hangi hukuk yollarına başvurulabileceği gösterilmelidir. Bunun yanında idari işlemlerde olması gereken ve evrensel olarak kabul edilen nitelikler bulunmaktadır. Bunlar; idarenin araştırma yapabilmesi, yetki kurallarının değişmezliği, dolaysızlık, aleniyet, ölçülülük, bireysel sorumluluk, takdir yetkisinin adaletli kullanılması, katılımcılık, eşitlik, tarafsızlık, hukuki yardım, ilgiliyi dinleme ve ilgilinin savunma hakkı ilkeleridir. (Kadıoğlu, 2010:70-74)

Özel hukuk ve ceza hukukunda olduğu gibi idare hukukunda da işlemlerin geçerliliği idarenin kendisinden istenen kurallara bağlı kalmasından geçmektedir.   Kaldı ki temel ilkeler bakımından hukuk disiplinleri arasında benzerlikler bulunmaktadır. Örnek vermek gerekirse açıklık, savunma, suç ve cezaların şahsiliği, şüpheden sanık yararlanır, haber verme, geri yürütmeme, lehe olanı uygulama gibi ceza hukuku prensipleri idare hukukunda da geçerlidir. Bu nedenle idari işlem ve eylemlerden önce her türlü ihmal ve kastı gözden geçirilmeli ve eksikliğe fırsat verilmemelidir (Gözler, 2003: 73-74).

İdari işlemlerde şekil hem idare hem de yönetilenler bakımından karşılıklı hak ve sorumluluktur. Hakların güvence altına alınması, içerik olarak uygun olan bir idari işlemin şeklen de kabul edilebilir şekilde doğmasına bağlıdır. İdari işlemin şeklinde verilen bu önem, uluslararası bir nitelik taşımaktadır. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi ve son yıllarda verdiği kararlarda özellikle savunma ilkesini ön planda tutmakta ve olayın ağırlık derecesi ne olursa olsun atlanılmaması gerektiğini belirtmektedir.

Abdullah Öcalan’ın açtığı bir davada Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi, sanık avukatının ceza dosyalarındaki bilgileri öğrenmesinin engellenmesini hak ihlali olarak kabul edilmiştir. Bunun en önemli sebebi birçok hukuk ilkesinin savunma hakkı ile bağlantılı olmasıdır. Dolaysızlık, aleniyet, ilgiliyi dinleme, katılımcılık, hukuki yardım ve bireysel sorumluluk gibi haklar savunma hakkından bağımsız olarak düşünülmemektedir. Bu bakımdan idari işlemlerde savunma ilkesi; göz ardı edilmeyecek kadar önemli ve değerlidir (Kurt, 2014:61-70)

4. İdari İşlemlerde Savunma Hakkı

İdare hukuku kapsamında savunma ilkesi, bir idari yaptırım tesis edilmeden önce ilgilisinin takdir edilecek cezayı doğrudan etkileyecek her türlü delili sunabilme hakkıdır. Savunma ilkesi ile birey ceza almamasını gerektiren ya da daha hafif bir ceza ile geçiştirilmesini sağlayacak her türlü delili idareye sunabilmelidir. Zira; hakkında idari, cezai ya da hukuki bir işlem tesis edilen kişinin bu işlemin sebebini bilmesi ve bu konuda kendisini savunabilmesi gerekmektedir.

Savunma ilkesi evrensel olarak kabul edilen ve hatta günlük ilişkilerde dahi geçerli olan bir haktır. Literatüre “hiç kimse kendi davasının yargıcı olamaz” şeklinde yerleşen bu ilke gereği kişiler öncelikle kendi haklarındaki bir tasarrufu öğrenmeli, sebebini ayrıntıları ile bilmeli ve bu konuda ilgili mercii önünde kendini savunabilmelidir.

Doktrinde savunma ilkesinin iki boyutlu bir hak olduğu ifade edilmektedir. Birey öncelikle işlem kapsamındaki tüm bilgilere ulaşmalı ve bunu değerlendirdikten sonra kendi görüşlerini idareye ulaştırabilmelidir. Fransız İdare Hukuku’na benzer bir şekilde ülkemizde de savunma ilkesi kanun maddeleri ile değil, mahkeme içtihatları ile desteklenmektedir (Akıllıoğlu, 1983:17)

Savunma ilkesinin hakkın özüne uygun verilip verilmediğinin tespiti bakımından ilgilisine yeterli olanakların tanınıp tanınmadığının tespiti gerekmektedir. Elverişli şartlar sunulmadan, başka bir ifadeyle savunma hakkının yeterli bir şekilde kullanılmasına imkanı verilmeden, savunmanın istenmesi de hakkın ihlalini doğurmaktadır. Bu kapsamda işlem muhatabına verilecek olan süre, araştırma yapmaya ve savunmaya hazırlamaya yetecek derecede olmalıdır. Savunma hakkının eksik verilmesi, örneğin sürenin az verilmesi ya da belgelerin kısmen gizlenmesi, idari işleme karşı açılan davalarda mahkemenin resen dikkate alacağı bir eksikliktir.

Savunma ilkesi, iki taraflı bir koruma sağlamaktadır. İdari işleme karar verilmeden önce muhataba kararın dayanaklarını açıklama ve onun bu konudaki bilgilerini sormak idare için de gereklidir. Çünkü idarenin iddiaları karşısında bireyin itirazları, düşünceleri ve ekleyeceği deliler; olayın tam anlamıyla aydınlatılmasını da sağlayacaktır. Özellikle idari soruşturmalar ve cezalarda en küçük olguların dahi değerlendirilmesi hukuk devletinin gereğidir. Savunma hakkını vermek, soruşturma yapılan dosyalarda hata yapılmasını azaltacaktır. Örneğin, rüşvet alma iddiasıyla görevden uzaklaştırma kararı verilecek olan personele savunma hakkının verilmesi sonucu rüşveti alanın o değil de başka bir personel olduğunu ortaya koyabilir.

Savunma ilkesi bireyin idari işleme katılımı ilkesini de sağlamaktadır. Bireyin öne sunduğu olguları değerlendiren idare, kararla ilgilenen herkesin anlayabileceği, tutarlı ve dayanaklı bir gerekçe yazma şansına da sahip olacaktır. Çünkü idare, bir yaptırım uygulamadan önce bazı hususları gözden kaçırmış olabilir. Örneğin olayla ilgili ismi geçen bir tanık dinlenilmemiş ya da bir belge incelenmemiştir. İlgilisinin savunma yapabilmesi bu anlamda önemlidir ve tüm delillerin incelenmesini sağlamaktadır. Danıştay, zorunlu taşımalı eğitim kapsamında kalan öğrencilerin öğrenim gördükleri okula ulaştırılmaları ile ilgili idari işlemin tesisi esnasında meslek okul, aile, belediye ve meslek örgütlerinin dinlenmesini istemiştir. [1]

Savunma ilkesinin önemi idari yargıya açılacak olan davalarda da belirleyici olmaktadır. İdari işleme dayanak olan bilgi ve belgelerin gizlenmesi, tahrif edilmesi, kısmen yok edilmesi gibi durumlar bireylerin dava açmasının ya da istedikleri sonucu almasının önünde engel olabilmektedir. Zira her ne kadar idare işlemin gerekçesini açıklayamamış olsa bile, iptal davasını açan kişi de aksini ispat edememektedir. Ve bu durumda uygulamada idareye üstünlük tanındığı ve mağduriyetin oluştuğu durumlarla karşılaşılabilmektedir (Kayhan, 2006: 130-136).

Savunma ilkesi ile birlikte idarenin resen araştırma ilkesine de değinmek gerekecektir. İdare, yaptırım uygulamadan önce işlemi doğrudan ve dolaylı şekilde etkileyecek tüm unsurları araştırmalı, eksikleri gidermeli ve araştırılacak başka bir husus kalmadığında kararını vermelidir. Buna özen gösterilmemesi ve tüm araştırmaların yaptırım uygulanan tarafından yapılmasının beklenmesi adil değildir. Zira kişi ve kurumlar idarenin etkinliğine ve yetkilerine sahip değildir. Bilgi alma hakkı kapsamında istenebilecek bilgiler sınırlıdır ve bu durumda dahi bilgiye ulaşma zaman alacaktır. Tüm yükün idari yaptırım uygulanan kişi ya da kuruluşa bırakılması da savunma ilkesinin ihlali anlamına gelmektedir. (Özdek, 2004: 208)

Bir idari işlemin ilgilisi bakımından nasıl bir sonuç doğuracağının belirsiz olduğu durumlar olabilmektedir. Öngörülmeyen bu durumlarda sanki olumsuz bir işlemmiş gibi düşünülerek ilgilisinin dinlenilmesi ve görüşlerinin değerlendirilmesi gerekmektedir (Evren, 2010:140).

5. Savunma İlkesi İle İlgili Mevzuat

Ülkemizin idare hukuku mevzuatı incelendiğinde savunma ilkesini içeren kapsayıcı bir yasa metni mevcut değildir.  Anayasa’nın 129. Maddesinde tanınan savunma hakkı tüm idari işlemleri kapsayabilecek bir düzeyde değildir. [2] Disiplin cezası ile ilgili olan bu madde, diğer idari işlemlerde uygulama alanı bulmamaktadır. Yine Anayasa’nın 36. Maddesindeki hak arama hürriyeti yeterli görülmemektedir. [3]

Savunma ilkesi ile genel bir düzenleme olmamasının en önemli gerekçesi idari işlemlerin çeşitliliği ve karmaşıklığıdır. Kuruma, personelin konumuna ve faaliyete göre yüzlerce farklı idari işlemden bahsetmek mümkündür ve bunlarla ilgili genel bir düzenleme yapılması pratikte uygun değildir. Öte yandan bunu bir eksiklik olarak görmemek ve buna dayanarak idari işlemlerde savunma hakkını tanımamak yanlış bir tutumdur. Zira genel hukuk normları ve içtihatlar, kanuni bir metne dayanmaksızın kullanılabilmektedir. Bu nedenle bir idari işlemin şekil şartlarında savunma ilkesi ile ilgili bir düzenleme bulunmamasına rağmen, ilgilisine kendisini savunma imkanı tanınmalı, bunun için yeterli zaman verilmelidir (Evren, 2010:141-143).

İdari yaptırım kararları öncesinde savunma hakkının verilmesi uluslararası kaynaklarda da sıkça değinilen bir ilkedir. Avrupa Konseyi Bakanlar Komitesi, savunma ilkesini idari işlemlere bireylerin hakkını güvence altına alan ilkeler arasında saymaktadır. Uluslararası Adalet Divanı kararlarında da savunma hakkı vurgulanmaktadır (Karabulut, 2008:28)

Ancak bazı özel kanunlarda savunma ilkesine ve şekline ilişkin ayrıntılı düzenlemeler de mevcuttur. Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 105. Maddesinde ilgililerin savunma hakkının olduğuna dair iddiaların bildirilmesi, savunma süresi ve tebliğin şekline dair ayrıntılı bir düzenleme mevcuttur. [4] Sermaye Piyasası Kanunu’nun 47. Maddesinde de savunma hakkı görülmektedir [5]ve bu örnekleri çoğaltmak mümkündür.[6]İnsan Hakları Mahkemesi savunma ilkesini adil yargılanma hakkı kapsamında değerlendirmektedir. Anayasa Mahkemesi de AİHM’ne paralel olarak savunma hakkının verilmemesini kişilerin hak arama özgürlüğünü zedelediğini belirtmektedir. Kurt, 2014:140-141)

Ülkemizdeki eksiklik Danıştay’ın birçok kararı ile giderilmiş ve uygulamada savunma ilkesinin geçerliliği kabul görmüştür. Danıştay, kendisine gelen uyuşmazlıklar kapsamında savunma hakkı ile ilgili içtihatlar geliştirmiştir. Sıkıyönetim Komutanlarının talebi ile görevlerinden el çektirilen kamu personeli hakkında getirilen “kamu hizmetlerine tekrardan girmelerinin mümkün olmadığına” dair düzenlemeyi iptal etmiştir. Yüksek Mahkeme bu kararında; ilgililer hakkında düzenlenen işlemlerin aleniyet, dinleme, savunma ve ölçülülük ilkelerine aykırı olduğunu uluslararası kaynaklara atıf yaparak açıklamıştır.[7]

Danıştay savunma ilkesi ile önemli bir diğer kararında ise personelin idari işlemin dayanağından haberdar olmasını ve kendisine adil bir savunma hakkının tanınmasını zorunlu saymıştır. Somut olayda, personel hakkında hazırlanan raporlar dikkate alınarak idari yaptırım kararı verilmiş ancak yaptırımın temelini oluşturan raporların içeriği hakkında ilgilisi aydınlatılmamıştır. İlgilisinin talebine rağmen raporlara ulaşamaması Danıştay tarafından savunma ilkesinin başı başına bir ihlali olarak görülmüştür. [8]Zira herkesin hakkında düzenlenen ve suçlama içeren bir belgeden haberi olma hakkı vardır. İdare bunu tebliğ etmekle kalmamalı, idari işlemin muhatabına suçlamalara cevap verebilecek bir süre vererek idari işlem öncesinde savunmasını değerlendirmelidir.

SONUÇ:

Savunma ilkesi; açıklık, alenilik, cezaların şahsiliği, silahların eşitliği, hukuki yardım ve adil yargılama ilkelerinin temelini oluşturmaktadır. İdare, kamu düzeni ve refahının sağlanması için elbette idari işlem yapmaya yetkilidir. Ama hem kanundan doğan şekil şartlarına uyulmalı ve kanunda yer almasa bile savunma hakkını unutmamalıdır. İdare Mahkemeleri, Danıştay ve Anayasa Mahkemesi, savunma hakkının ihlal edilmesini incelemekte ve idari işlem hakkında iptal kararları vermektedir. Dış denetleyici olarak Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi de savunma hakkını önemsemektedir.

Ülkemiz nezdinde savunma hakkının ihlaline ilişkin birçok karar mevcuttur. Hak ihlallerine sebep vermemek için idari işlemler yazılı yapılmalı, muhatabının anlayabileceği ölçüde açık olmalı ve muhataba tebliğ edilmelidir. İdari işlemden önce de ilgilisinin tüm süreçlerden bilgilendirilmesi, dayanakları çürütmesi için süre verilmesi ve istediği belgelere ulaşımının sağlaması önemlidir. Devlet vatandaşına tuzak kurmaz ilkesinin de bir gereği olarak idari işlemlerde şeffaf olunmalıdır.

KAYNAKÇA:

Kadıoğlu, Ali (2010); “İdari İşlemin Şekil Unsuru,” Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Konya.

Aslan, M. Yasin (2009); “İdari Yaptırımlar,” Türkiye Barolar Birliği Dergisi, Cilt 40. Sayı 85, s.179-180.

Kurt, Hayrettin (2014); “İdari Yaptırımlara Karşı Güvenceler,” Gazi Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, Cilt 18, Sayı 1, s.130-140

Evren, Çınar Can (2010); “İdari Usul İlkelerinin Yönetim Hukukumuz Açısından Değeri,” Türkiye Barolar Birliği Dergisi, Sayı 91, s.111-144.

Gözler, Kemal (2003); “İdare Hukuku,” Ekin Kitabevi Yayınları, Bursa,

Akıllıoğlu, Tekin (1983); “Yönetim Önünde Savunma Hakları,” TODAİE Yayınları, Ankara

Özdek, Yasemin (2004); “Avrupa İnsan Hakları Hukuku ve Türkiye,” TODAİE Yayınları, Ankara

Karabulut, Mustafa (2008); “İdari Yaptırımların Hukuki Rejimi,” Turhan Kitabevi, Ankara

Kayhan, Mehmet (2006); “İdarî Yargıda Gerekçesiz Kararlar, Silahların Eşitliği İlkesi Ve Âdil Yargılanma Hakkı,” Türkiye Barolar Birliği Dergisi, Sayı 65, s.129-141. 

[1] Danıştay 8. Dairesi’nin 15.12.2009 tarihli, 2009/8738 Esas sayılı Kararı

[2] Anayasa 129/2: Memurlar ve diğer kamu görevlileri ile kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları ve bunların üst kuruluşları mensuplarına savunma hakkı tanınmadıkça disiplin cezası verilemez.

[3] Anayasa 36: Herkes, meşru vasıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yargı mercileri önünde davacı veya davalı olarak iddia ve savunma ile adil yargılanma hakkına sahiptir.

[4] Rekabetin Korunması Hakkında Kanun/43: Kurul, başlattığı soruşturmaları, soruşturmaya başlanması kararının verildiği tarihten itibaren 15 gün içinde ilgili taraflara bildirir ve tarafların ilk yazılı savunmalarını 30 gün içinde göndermelerini ister. Taraflara tanınan ilk yazılı cevap süresinin başlayabilmesi için Kurulun bu bildirim yazısı ile birlikte, iddiaların türü ve niteliği hakkında yeterli bilgiyi ilgili taraflara göndermesi gerekir.

[5] Sermaye Piyasası Kanunu 105/1: İdari para cezalarının uygulanmasından önce ilgilinin savunması alınır. Savunma istendiğine ilişkin yazının tebliğ tarihinden itibaren otuz gün içinde savunma verilmemesi hâlinde, ilgilinin savunma hakkından feragat ettiği kabul edilir.

[6] Bankacılık Kanunu 149

[7] 7.12.1989 tarihli 1988/6 Esas, 1989/4 Karar Sayılı İçtihatları Birleştirme Kurulu Kararı

[8] Danıştay 5.Dairesi’nin 6.6.1991 tarihli 1990/4297 Esas, 1991/1099 Karar Sayılı Kararı

Adalet Meslek Yüksekokulu Mezunları Ne iş Yapar?

Adalet Meslek Yüksekokulu mezunlarının işi hazır mı? Bölümün istihdam oranları tatmin edici mi? İŞ olanakları nelerdir? Adalet Meslek Yüksekokulu ile ilgili yapılan haberler ve tanıtımlar gerçek mi? Üniversite sınav sonuçlarının ardından iki yıllık bölümlere odaklanan arkadaşların önemli bir kısmı Adalet Meslek Yüksekokulu ile ilgileniyor. Hatta örgün eğitim imkânı olmayan adaylar da açık öğretim fakültesine kaydoluyor. Ancak bu seçimi yapan adayların büyük bir çoğunluğu ne yazık ki Adalet Meslek Yüksekokulu ile ilgili kapsamlı bir bilgiye sahip olmadan bu yola giriyor. Üniversite adaylarının yanlış tercih yapmaması adına Adalet bölümü ile ilgili her bir noktayı araştırdım.

Adalet Meslek Yüksekokulu Nedir?

Adalet Meslek Yüksekokulu, hukuk sisteminde görev alan ve sistemin işleyişi için önemli bir rol üstlenen yardımcı hukuk elemanı yetiştirmeyi amaç edinen özel nitelikli bir bölümdür.  Gelişen dünyanın hukuk gereksinimlerine uygun olarak en üst düzeyde hukuk eğitimi verir ve ülkemizin hukuk sistemine nitelikli eleman yetiştirmeyi amaçlar. Adalet Meslek Yüksekokulu, hukuk anlayışı ile birlikte ifade özgürlüğü, insan hakları, laiklik, demokrasi, disiplin, devlete bağlılık gibi değerleri de öğrencilerine işlemeyi görev edinir.

Adalet Meslek Yüksekokulu Eğitim Süresi Kaç Yıldır?

Hukuk fakültesinin yardımcı bir bölümü olarak lanse edilen Adalet Meslek Yüksekokulu, ülkemizde ön lisans programları içerisinde yer almaktadır ve normal eğitim süresi 2 yıl (4 eğitim dönemi)’dır.

Adalet Meslek Yüksekokulu’nda Hangi Dersler Okutulur?

Adalet Meslek Yüksekokulu, sağlık alanındaki meslek yüksekokulları ile en kabarık ders içeriğine sahip bölümlerdendir. Hukuk fakültesinde okutulan birçok dersi bu bölümde de görmekteyiz. Elbette hukuk fakültesinde okutulduğu kadar ağır olmasa da hukuk alanlarındaki temel bilgiler Adalet Meslek Yüksekokulu dersleri içerisinde yer almaktadır. Adalet bölümü, hukuk dersleri, mesleki dersler ve genel derslerden oluşan karma bir programa sahiptir. Program içeriği üniversitelere göre değişmekle birlikte Adalet meslek yüksekokulu derslerini şöyle sınıflandırabiliriz:

Adalet Meslek Yüksekokulu Hukuk Dersleri:

• Hukuk Başlangıcı
• Anayasa Hukuku
• Özel Hukuk (1 ve 2)
• Tebligat Hukuku
• Medeni Usul Hukuku
• Ceza Hukuku
• Mali Hukuk
• İcra Hukuku
• İdare Hukuku
• Avrupa Birliği Hukuku
• İdari Yargı
• Avukatlık Hukuku
• Ceza Usul Hukuku
• Kriminoloji
• Tüketici Hukuku

Adalet Meslek Yüksekokulu Bölüm Dersleri

• Adalet Psikolojisi
• Klavye Teknikleri
• Yargı Teşkilatı
• Adalet Meslek Etiği
• Hukuk Dili ve Yazışma
• Adli Sosyal Hizmetler
• Arşiv ve Dosyalama
• Muhasebe
• STAJ

Adalet Meslek Yüksekokulu Genel Dersleri

• İngilizce
• Türk Dili ve Edebiyatı
• Halkla İlişkiler
• İnsan Hakları

Adalet Meslek Yüksekokulu Mezunları Ne İş Yapar?

Adalet Meslek Yüksekokulu programına giriş yapmak isteyen öğrencilerin büyük çoğunluğu bölüm sonundaki iş olanaklarını merak ediyor. Açık söylemek gerekirse Adalet bölümü öğrencileri birçok bölüme göre daha fazla avantaja sahip olmasına rağmen bölümün kontenjan fazlalığı mezunları sıkıntıya sokuyor. Özellikler lisans programlarında okuyanların ve iş hayatına atılmış olanlarında açık öğretimde Adalet bölümü okuması nedeniyle mezun enflasyonu yaşanıyor. Yine de Adalet Meslek Yüksekokulu mezunlarını bekleyen birçok iş kolu bulunuyor.

Adalet bölümünden mezun olanların KPSS ve diğer açıktan alımlarda başvurabileceği devlet kadrolarını şu şekilde sıralayabiliriz:

• Zabıt katipliği

• İcra katipliği

• İnfaz memuru

• İcra müdür yardımcılığı

• Veri hazırlama ve kontrol işletmeni

• Bilgisayar İşletmeni

Bu bölümlerin dışında açılan memur ve şoför gibi düz kadrolar için de Adalet Meslek Yüksekokulu mezunlarını başvuru yapabiliyor. Özellikle Adalet Bakanlığı bünyesindeki kadrolarda Adalet MYO mezunlarına öncelik tanındığı biliniyor. Bölümü bitirdikten KPSS’ye çalışarak ve açıktan alımları takip ederek memur olabilirisiniz. Ancak unutulmamalıdır ki özellikle devlet kadrolarında Adalet Meslek Yüksekokulu mezunlarının yüksek puan yapması gerektiğini söylemeliyim. Birçok kadronun en düşük 93-94 gibi yüksek puan gerektirdiğini aklınızdan çıkarmamalısınız.

Adalet MYO, mezunları için tek iş olanağı elbette devlet değildir. Hukuk ve bilgisayar bilgisinin gerektirdiği her yer bölüm mezunları için iş kapısıdır. Mezunların iş başvurusu yapabileceği özel nitelikli yerleri de şöyle listeleyebiliriz:

• Noterler

• Hukuk Büroları

• Özel Bankalar

• Şirketler

Adalet Meslek Yüksekokulu öğrencilerinin en fazla çalıştığı yer hukuk bürolarıdır. Hâkim ve savcıların yanında yargının üçüncü ayağı olan avukatların büyük çoğunluğu yardımcı elemana ihtiyaç duymaktadır. Ülkemizde 150 bin avukat bulunmaktadır. Bununla birlikte onlarca çalışana ihtiyaç duyan takip merkezleri her gün çoğalmaktadır. Henüz ülkemizde yasallaşmasa da dedektif büroları da hukuk dünyasında yerini almaktadır. Tüm bu oluşumlar nitelikli, hukuk kurallarını bilen ve hukuki dile hâkim kişilerle çalışmaktan memnun olacaktır. Elbette bu nitelikleri taşıyan en iyi adaylar, Adalet Meslek Yüksekokulu mezunlarıdır. Bölüme girerseniz, derslerine sıkı çalışın ve nitelikli mezun olarak iş rekabetinde rakiplerinizden bir adım önde yerinizi alın.

Adalet Meslek Yüksekokulu Taban Puanları Nasıldır?

Adalet meslek yüksekokulu puan ve sıralamaları seneden seneye oldukça farklılık göstermektedir. Özellikle vakıf üniversitelerinde bölümlerin artması ve mevcut kontenjanların arttırılması nedeniyle sıralamalarda düşüşler görülmektedir. 2019 yılı yerleşme puanına göre Adalet Meslek Yüksekokulu için en yüksek puan ve sıralamalar şöyledir:

Adalet Meslek Yüksekokulu İçin En Düşük Puanlar

Düşük puanlı bölümlerin yanısıra 2020 tercih tablosunda yeni açılan bölümler dikkat çekiyor. Tokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi, Sivas Cumhuriyet Üniversitesi, Niğde Ömer Halisdemir Üniversitesi, Kütahya Dumlupınar Üniversitesi, Çankırı Karatekin Üniversitesi’nde toplam 280 yeni kontenjan göze çarpıyor.

Adalet Meslek Yüksekokulu Dikey Geçişle Hukuk Okumak

Adalet Meslek Yüksekokulu dikey geçiş olanağı ile cezbediyor. Hukuk okuma hayali kuran ancak üniversite sınavında istediği başarıyı elde edemeyen adaylar Adalet MYO mezuniyetinden sonra dikey geçiş sınavına girerek hukuk programlarına kaydolabilirsiniz. Zor gibi görünse de çalıştıktan sonra başarılmayacak bir husus değil. Geçiş yaptığınız üniversite Adalet Meslek Yüksekokulu dersleri başarınızı geçerli sayarsa hukuk fakültesine 3. Sınıftan devam edebilirsiniz. Genellikle üniversiteler kendi bünyelerindeki yüksekokullardan geçen öğrencilerin ders intibaklarına sorun etmiyor. (Mezun olduğum sene, bölümümüzün birincisi Adalet Meslek Yüksekokulu bitirip DGS ile gelen arkadaşımız bölüm birincisi olmuştu.)

Bir Tavsiye: Arkadaşlar ülkemizdeki kamu üniversitelerinde hukuk okumak için oldukça iyi sıralamalar yapmak gerekiyor. Aynı şartlar DGS ile hukuk fakültesine geçmek için de geçerli oluyor. Hukuk fakültesine dikey geçiş için iyi bir puan yapmak gerekiyor. Örnek vermek gerekirse 12 kişi kabul eden Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi’nin 2019 yılı Adalet Meslek Yüksekokulu dikey geçiş taban puanı: 326,27809. Aynı yıl İstanbul Üniversitesi’nde taban puan 320,57299 iken Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi 317,19497 olarak görülüyor. En düşük taban puan ise 301,69838 ile 15 kişi alan Erzincan Binali Yıldırım Üniversitesi’nde karşımıza çıkıyor. Elbette imkânsız değil ama zor olduğunu da bilmek gerekiyor.

Yeterli puana ulaşamıyor iseniz size öncelikle Adalet Meslek Yüksekokulu bölümünü bitirip iş hayatına atılmanızı tavsiye ediyorum. Ekonomik olarak yeterli birikime ulaştıktan sonra çalıştığınız yerde bulunan ya da ders devamlılığı bakımından kısmen rahat olan vakıf üniversitelerine geçiş yapabilirsiniz. Böylelikle hem istediğiniz eğitime devam edecek hem de mesleğine devam edebilecekseniz. Vakıf üniversitelerinin Adalet Meslek Yüksekokulu dikey geçiş puanlarına bakarsa oldukça cazip görünüyor. Yeditepe Üniversitesi 277,55508 ile, Bahçeşehir Üniversitesi 278,07770 ile, Girne Amerikan Üniversitesi ile 279,14032 ile öğrenci kabul ediyor.

Bölüm ve meslek alanları ile ilgili sorunuz var ise, yorum kısmına bana ulaşabilirsiniz. Sevgiler.

Hukuk Fakültesi Mezunu Ne İş Yapar?

ÖSYM’nin üniversite sınav sonuçlarını açıklamasının ardından adaylar, tercih araştırması yapmaya başladı. Eşit ağırlık puan türünde yüksek sıralama yapan adaylar hukuk fakültesi ile ilgili araştırma yapıyor. Hukuk fakültesi mezunu ne iş yapar, işsiz kalır mıyım, aylık ne kadar kazanırım, hukuk okumak zor mu gibi sorular adayların zihinlerini yoruyor. Yazımda hukuk fakültesi ile ilgili her türlü soruya cevap vermeye çalışacağım.

Hukuk Nedir?

En kısa tanımı ile hukuk, bir birey, toplum ve devletler ekseninde ilişkilerin nasıl olacağını düzenleyen, özgürlükleri garanti altına alıp gerekli kısıtlamaları ortaya koyan kuralların toplamıdır. Elbette insanın olduğu yerde bu kurallar ihlal edilecek ya da kişiler arasında hukuk normlarının yorumlanması esnasında anlaşmazlıklar ortaya çıkacaktır.

Hukuk fakültesi ise her türlü şartta toplumsal düzeni koruyan, anayasa ve kanunlar doğrultusunda hareket eden, mesleki etikten vazgeçmeyen, hayatını hukuk ve adalet doğrultusunda devam ettirmeyi borç bilen bireyler yetiştirmeyi amaçlamaktadır.

Hukuk Fakültesi Adayları Nasıl Olmalıdır?

Hukuk fakültesi seçmek ve dolayısı ile hukukçu olmak isteyen adayların sözel yetenekleri ve analiz becerileri yüksek olmalıdır. Disiplin, öz güven, diksiyon gibi nitelikler de hukukçularda bulunmalıdır. Mecelle ’de hakimin vasıfları sayılmıştır. Burada sayılan alim, bilgin, adil, doğru, hilesiz, dürüst, kendine güvenen, vakarlı, güvenilir gibi nitelikler hukukçuların tamamında aranmalıdır.

Hukuk Fakültesi Kaç Yıldır?

Hukuk okumak isteyen adayların merak ettiği hususlardan birisi de hukuk fakültesi eğitim süresidir. Ülkemizde hukuk fakültesi öğrencilerinin 240 AKTS’den oluşan derslerde başarılı olmaları gerekmektedir ve eğitim süresi 4 yıldır. Hukuk fakültelerinde hazırlık sınıfı yoktur, isteyen öğrencileri kendi inisiyatifi ile hazırlık sınıfına kaydolabilmektedir. Açıkçası ülkemizdeki çoğu üniversitede hazırlık eğitimi yeterli olmadığından böyle bir hamlenin doğru olmadığını düşünüyorum.

Hukuk Fakültesi Dersleri Nelerdir?

Hukuk dersleri üniversiteden üniversiteye değişmektedir. Özellikle seçmeli dersler noktasında ilgi çekici dersler olabilmektedir. Tüm fakültelerde okutulan genel nitelikli hukuk dersleri şöyledir:

• Türk Anayasa Hukuku
• Genel Kamu Hukuku
• Medeni Hukuk
• Devletler Hukuku Genel Hükümler
• Devletler Hukuku Özel Hükümler
• Borçlar Hukuku Genel Hükümler
• Borçlar Hukuku Özel Hükümler
• Ceza Hukuku Genel Hükümler
• Ceza Hukuku Özel Hükümler
• İdare Hukuk
• İdari Yargılama Hukuku
• Miras Hukuku
• İcra İflas Hukuku
• Ticaret Hukuku
• Kıymetli Evrak Hukuku
• Vergi Hukuku

Bu derslerin yanısıra üniversitelere göre oldukça farklı hukuk dersleri görmekteyiz. Bunlara sağlık hukuku, spor hukuku, tüketici hukuku, sigorta hukuku, deniz ticaret hukuku, internet hukuku, lojistik hukuku gibi dersleri örnek verebiliriz. Özellikle vakıf üniversitelerinin hukuk fakültesi müfredatında özel nitelikli derslerin daha çok olduğunu söyleyebiliriz.

Hukuk Fakültesi Mezunu Ne İş Yapar?

Hukuk fakültesi okurken hangi mesleği yapacağınız belli değildir. Daha doğru bir ifadeyle unvanınızı okul bittikten sonra seçtiğiniz meslek belirleyecektir. Hukukçu olmak diye bir meslek yoktur. Bu sadece sizin mezun olduğunu bölümü işaret eder. Adayların hukuk okumak istemelerinin ana sebebi bölüm mezunlarının oldukça fazla imkana sahip olmasıdır. Hukuk mezunlarının girebileceği meslekleri, giriş şartlarını ve muhtemel kazançlarını şöyle listeleyebiliriz.

Adli hakimlik:

Adalet Bakanlığı tarafından her yıl bir ya da iki kez Adli Hakimlik ve Savcılık sınavı açılmaktadır. Mesleğe kabul edilecek hâkim savcı sayısının üç kayı kadar aday mülakata çağrılmaktadır. Örneğin 500 kişi alınacak ise sınavda ilk 1500’e giren hukuk fakültesi mezunları Ankara’da yapılacak olan mülakata girebilmektedir. Mülakat sonunda başarılı olanlar ilan edilmektedir. Başarılı olan adaylar, adliye ve Adalet Akademisi stajlarından sonra kura ile görev yerlerine atanmaktadır. Güncel maaşlar dikkate alındığından en düşük hâkim maaşı 6.500 TL’dir. En yüksek hâkim maaşı ise 20 bin TL’yi aşmaktadır. Adli hakimler; ceza, icra, ticaret, aile, alacak, iş, tazminat gibi alanlarla faaliyet göstermektedir.

İdari Hakimlik:

Hukuk fakültesi mezunlarının girebileceği prestijli mesleklerden birisi de idari hakimliktir. İdari hakimlik için Adalet Bakanlığı için ayrıca sınav açılmaktadır ve kontenjanları farklıdır. Sınav, mülakat, eğitim, atama ve maaş konusunda yapılan açıklamalar idari hakimlik için de geçerlidir. İdari hakimler, vatandaş ile devlet arasında yaşanan uyuşmazlıklarla ilgilenir. Hukuk okumak konusunda farklılıkları olmasa da ülkemizde idari hakimler için genellikle “pijamalı hakimlik” ifadesi kullanılmaktadır. Çünkü idari davaların neredeyse çoğunluğunda vatandaş ile muhatap olunmaz ve dosya üzerinden karar verilir. İşten atılma, disiplin cezası, tayin, belediye zararları gibi işlemler idari hakimler tarafından çözümlenir.

Cumhuriyet Savcılığı:

Hukuk Fakültesi mezunlarının hayalini kurduğu bir diğer meslek gurubu ise cumhuriyet savcılığıdır. Hatta birçok lise öğrencisi cumhuriyet savcısı olabilmek umuduyla hukuk okumak istemektedir. (Arkadaşlar ülkemizde savcılık ile cumhuriyet savcılığı arasında fark olduğu düşünülmektedir. Ancak savcılık diye bir meslek yoktur. Mesleğin adı Cumhuriyet Savcılığı’dır). Cumhuriyet Savcılığı ile Adli Hakimlik sınavı aynıdır. Aynı kontenjan dahilinde alım yapılır. Sadece Adalet Akademisi’nin son s-döneminde Cumhuriyet Savcısı olmak isteyenler ayrılır ve ceza eğitimine odaklanır. Cumhuriyet Savcılar sadece ceza davaları ile ilgilenir. İşlenen suçları soruşturmak, suçlular hakkında dava açmak ve dava sonucunda göre temyiz etmek görevini üstlenirler. Cumhuriyet Savcılarının maaşları da adli hakimlikle aynıdır.

Avukatlık:

Hukuk fakültesi mezunlarının büyük çoğunluğu avukat olmaktadır. Mezun olduktan sonra 1 sene avukatlık stajı yapılır ve daha sonra avukatlık yapmaya başlanabilir. Boşanma avukatı, ceza avukatı gibi nitelemeler hukuki değildir. Çünkü avukatlar tüm davalarda görev alabilirler, böyle bir sınırlama söz konusu değildir. Fakültede gördükleri hukuk dersleri ile ilgili tüm davalar onların görev alanıdır. Ancak pratikte her konuyu hakkıyla bilmek mümkün olmadığından avukatlar belirli bir alanda çalışmayı tercih etmektedir. Örneğin sadece ceza davalarına odaklanan bir avukat, ceza yargılamaları ile ilgili tüm detaylara ve duruşma koşullarına hâkim olduğundan daha iyi bir sonuç alabilmektedir. Avukatlıkta maaş sınırı yoktur. Çünkü avukatlık serbest bir meslektir ve sizin bulduğunuz müvekkil sayısına göre değişmektedir. En düşük maaş olarak asgari ücretken bir davadan (toplu davalar) on milyonlar kazanmanız da mümkündür.

Kamu Avukatlığı:

Kamu kurumları çeşitli davalarda kendisini temsil etmesi amacıyla avukat alımı yapmaktadır. KPSS P3 puan türü ile girilen kamu avukatlığı maaşının iyi olması ve nispeten rahat iş koşulları sunması nedeniyle hukuk fakültesi mezunları için önemli bir alternatiftir. Kamu Hastaneleri Birliği, Devlet Su İşleri, Sosyal Güvenlik Kurumu, Bakanlıklar, TİKA gibi teşkilatlar kamu avukatı alımı yapan kuruluşlara örnektir. Kamu avukatlığı maaşları 4500 TL’den başlayıp 15 bin TL’yi aşmaktadır. Kamu avukatı olabilmek için hukuk fakültesi eğitiminden sonra avukatlık stajını da yapmak gerekmektedir. Kamu avukatı olarak atanan kişiler ayrıca serbest avukatlık yapamamaktadır.

Noterlik:

Noterlik, sadece hukuk fakültesi mezunlarının olabileceği meslekler arasındadır. Oldukça dolgun kazançlara sahip olan bu mesleğe girebilmenin şartları hukuk fakültesi bitirmek, noterlik stajı yapmak ve memurluk yeterliliğine sahip olmaktır. Noterlik stajı yerine 4 yılını avukat, hâkim ya da akademisyen olarak geçirenle de noterlik sırası alabilmektedir. Noterlik Belgesini alan herkese bir sıra verilmekte bu boşalan noter kadrolarına bu sıraya göre atama yapılmaktadır. Ülkemizde çoğu hukukçu noter sırası aldığı için şu an noterlik hayal gibi görünmektedir. Ancak yine de hukuk fakültesi bittikten sonra sıra almak avantajlıdır. 15-20 yıllık bir süre sonunda sıranız gelebilir ve boşalan ilçelerde noterliğe devam edebilirsiniz. Noterlik oldukça kazançlı bir meslektir ve hukuk okumak için katlanılan zorluklara değmektedir. Birinci sınıf noter olup da merkezi yerlerde çalışan noterlerin kazançları ortalama 150 bin düzeyindedir.

Kaymakamlık:

Hukuk fakültesi mezunları, İİBF mezunları ile kaymakamlık sınavına girebilmektedir. 35 yaşını geçmeyen hukuk mezunları ÖSYM tarafından düzenlenen Kaymakamlık sınavında 70 puan barajını ve mülakatı geçerek staja hak kazanabilirler. Kaymakamlar 2020 rakamlarına göre 12.712 TL maaş almaktadır.

Akademisyenlik:

Okumayı, araştırmayı, yazmayı, paylaşmayı ve eğitmeyi seven hukuk fakültesi öğrencileri için en güzel tercihlerden birisi de akademisyenliktir. Akademisyen olmak için üniversitede iyi ortalama yapmak zorunlu olmasa da önemlidir. En azından mülakatlarda tercih sebebidir. Hatta bazı üniversiteler akademisyen alımında en az 3.00 ortalamayı zorunlu kılmaktadır. Genel şartlar yüksek lisans, doktora ve yabancı dildir. Ülkemizdeki en düşük akademisyen maaşı 6.400 TL’dir.

Diğer:

Çoğu meslek grubu hukuk fakültesi mezunlarını işe kabul ettiğinden tüm meslekleri saymak mümkün değildir. Yukarıdaki genel nitelikli mesleklerin yanı sıra şirket avukatı, patent uzmanı, marka danışmanı, Sayıştay denetçiliği, İcra Müdürlüğü (ya da Yardımcılığı), marka uzmanı gibi meslekler de mevcuttur.

Hukuk Fakültesi Taban Puanları 2020 Nasıl?

Hukuk Fakültesi kontenjanlarının artması ve vakıf üniversitelerinde ardı ardına hukuk bölümlerinin açılması ile hukuk okumak biraz daha kolay hale gelmiş görünüyor. Hatta ücretli hukuk fakültelerinin kontenjanları dolmuyor. 125 bin hukuk sıralama sınırı içerisinde olmak kaydıyla vakıf üniversitelerinde tercih yapılabiliyor. 2019 yılında Yeditepe, Yakın Doğu, Uluslararası Kıbrıs Üniversitesi, Ufuk Üniversitesi, Piri Reis Üniversitesi, Maltepe Üniversitesi, Altınbaş Üniversitesi ve daha birçok vakıf üniversitesinin kontenjanı dolmadığı için ücreti karşılığında hukuk fakültesi okunabiliyor.

Devlet üniversitelerinin hukuk fakültesi taban puanları 2020 sıralamaları için 2019 tercih kılavuzuna bakmak gerekiyor. Bu anlamda Erzincan Binali Yıldırım Üniversitesi Hukuk Fakültesi 40.891 sıralamasıyla son sırada geliyor. Bu üniversiteyi Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi, Atatürk Üniversitesi ve Dicle Üniversitesi izliyor. Hukuk eğitimleri ile takdir toplayan bazı üniversitelerin sıralamaları ise şöyle: