Gençlerle Başbaşa (1949) – Kitap İncelemesi

GENÇLERLE BAŞBAŞA KİTABININ KÜNYESİ

Adı                             : Gençlerle Başbaşa

Yazarı                        : Ord. Prof. Dr. Ali Fuat Başgil

Kitabın Yayınevi      : Yağmur Yayınları

Kitabın Dili               : Türkçe

Sayfa Sayısı               : 60

Gençlerle Başbaşa’ya Dair

‘Çalış genç arkadaşım çalış, namerde muhtaç olmak ölmekten beterdir. Gençliğini eğlenmekle geçiren, yaşlılığını ağlamakla geçirir’ cümleleri ile başlayıp okuyucunun ilk andan itibaren dikkatini çeken ve ‘boyutları küçük ama içeriği devasa büyük’ şeklinde tasvir edilen Gençlerle Başbaşa kitabı ordinaryüs hukuk profesörü Ali Fuat Başgil’e aittir. 1893 yılında dünyaya gelen Ali Fuat Başgil’in ilim adamı, hukukçu ve siyasetçi kimliğine rağmen neden gençleri manevi anlamda eğitici bir kitap yazdığı kitabın giriş bölümünde anlattığı hikayeden ortaya çıkmaktadır. Fransa’daki öğrencilik yıllarında yaz tatili için bir pansiyona yerleşen Başgil, kilise görevlisi olan pansiyon sahibinden dersler almış, önerilen İrade Eğitimi adlı kitaptan ‘keşke 18’li yaşlarımda okusaydım, geç kalmışım’ diyecek kadar etkilenmiştir.

İrade Eğitimi kitabından etkilenen Başgil, gençliğe bilgi birikimini aktarmak istemiş ve katıldığı gençlik konferanslarından derlediği notları kitaplaştırma fırsatı bulmuştur. Evet, Gençlerle Başbaşa kitabı, yazmak için yazılmamış, yaşantıların ve tecrübelerin kağıda dökülmesi şeklinde oluşmuştur. Zaten Başgil, ön sözde bunun ihtisas eseri olmadığını, sadece bir rehber olduğunu ifade etmiştir.

Gençliğe sunulmuş olan kitap; gençliğin sorunlarına çare olmak, onları hayatta başarılı olma yolunda karşılaşacakları engeller konusunda bilinçlendirmek, bu sıkıntıları nasıl aşacaklarını göstermek, meslek seçimlerinde önemli bilgiler vermek ve onlara genel konularda nasihatlerde bulunmak  amacıyla kaleme alınmıştır. Gençlerin çalışma şekillerine ve meslek seçimlerine kadar yol gösterici ifadeler içeren kitabın ilk basım yılının 1949 yılı olmasının da ayrı bir önemi vardır. Çünkü bu yıllar savaş yıllarıdır ve savaşlar insanları umutsuzluğa düşüren, kararsızlıklar arasında bırakan, gençliği heba eden dönemlerdir. Türk gençliğinin bu dönemdeki sorunlarını iyi gören Başgil, kötü bir neslin yetişmesine engel olmak istemiştir.

            ‘Biliyorum ki bir gencin beklediği ve bir gençten beklenen de muvaffak olmaktır.  Yani mektep sıralarında ise iyi bir surette tahsilini bitirmek, hayata atılmış ise, cemiyet içinde umduğu ve layık olduğu yeri almaktır. Genç arkadaşım! İddiasızca söylüyorum ki, sana burada bu gayeye götürecek en doğru ve en emniyetli yolu göstereceğim. Sen istersen, ondan ötesine, kendin gidebilir ve özlediğin saadeti bulabilirsin’ cümlelerinde kendisinin amacının gençliğin ıslah etmek ve onların başarısız olmalarının önüne geçmek olduğunu açıkça söylemektedir.

Şunu belirtmekte ayrı bir fayda vardır ki; Ali Fuat Başgil’in yaşantısı böyle bir kitabı yazmaya ehil olduğunu gösterecek sıkıntılar ve ilmi başarılarla doludur. Akademik hayatına bakıldığında ordinaryüs hukuk profesörü seviyesine gelmiştir. Klasik Ferdî Hak ve Hürriyetler Nazariyesi ve Muasır Devletçilik Sistemi, Esas Teşkilat Hukuku Dersleri, Türkiye İş Hukuku, Hukukun Ana Müessese ve Meseleleri, Cihan Sulhu ve İnsan Hakları, Türkçe Meselesi isminde eserleri kaleme almıştır. Siyasal kimliğinde vekillik yapmış, cumhurbaşkanı adayı olmuş ancak tehditler nedeniyle adaylıktan vazgeçmiştir.

Kitabın gençliğe, başarılı olmak istiyorsan tembellikten kurtul, çok çalış ve iradene sahip çık mesajı verdiği rahatlıkla söylenebilir. Peki gençlik için tembellik nedir? Hangi arkadaşlar kötü arkadaştır? İrademizle neleri değiştirebiliriz?

Gençlerle Başbaşa kitabı sadece 60 sayfadır. Kitap okumayı sevmeyenlerin çoğunlukta olduğunu düşünürsek okuyucuyu korkutmaması olumlu bir özelliktir. Yazar bilgi birikimini sade bir şekilde yansıtmıştır. Kitabın basım yılı eski olmasına rağmen okuyucuyu yormadığını ve okuyucuda anlam karmaşası oluşturmadığını belirtmekte fayda var. Bu bakımdan yeni nesil okuyucuların da rahatlıkla yararlanabileceği bir eser olarak karşımıza çıkıyor. Kitaba geçersek, Gençlerle Başbaşa 5 bölümden oluşuyor.

Gençlerle Başbaşa- Ali Fuat Başgil
Ali Fuat Başgil

Gençlerle Başbaşa İlk Bölüm

Kitabın ilk bölümü Muvaffak Olma Yolunun Tehlikeleri ve Düşmanları’dır. Başgil’e göre gençliğin başarılı olma yolundaki engelleri sırasıyla tembellik, kötü arkadaş ve kötü örneklerdir. Kitapta, haram yollardan servete ve makama ulaşmış olanlara hayvan benzetmesi yapılır ve bunların her devirde olduğu, hayatın tadını bunların çıkarttığı söylenir. Başgil; gençliğin kolay yoldan zengin ya da meşhur olanlara özenip, çalışmaktan vazgeçebilecekleri tehlikesini ince bir şekilde irdelemiştir.

Kitapta ilginç bir eleştiride de bulunulmuştur. Gençliğin önündeki engellere kötü kitap ve kötü hocanın da eklenebileceği ancak bunu çözecek kişinin gençlik olmadığı, sorumluluğun devlette olduğu belirtilmiştir.

İlk bölümü okurken aile büyüğü ile konuşuyormuş hissi oluştuğunu belirtmek isterim. Özellikle burada Ali Şir Nevai, Yusuf Has Hacip bilgeliğini hatırlatıyor. Dost muhabbetindeymişçesine bir his bırakarak okuyucuyu kendine bağlıyor. Anlatılanların içeriğine bakıldığında ise, iyi bir gözlem yeteneğinin ve birikmiş bir hayat tecrübesinin sonucu olduğu açıkça belli oluyor. Tembel insanların başarısızlık gerçeğinin yanında, günümüzde kötü arkadaşlar yüzünden harap olan hayat hikayeleri çokça dile getiriliyor. Hele ki yazılı ve görsel medyada gençlerin önüne sunulan olumsuz örneklerin gençleri nasıl peşinden sürüklediği gösteriliyor.

Gençlerle Başbaşa İkinci Bölüm 

Kitabın ikinci bölümünde muvaffak olmanın yolları gösterilmiştir. Tembelliğe, kötü arkadaşa ve kötü örneklere karşı insan ancak iradesi ile engel olabilir tezi öne sürülüyor. Kitapta insan hayatı gemi yolculuğuna benzetiliyor ve irade çok güzel açıklanıyor. Geminin denizdeki yolculuğunda dalgalardan ötürü sallanır, insanın buna yapacak bir şeyi yoktur, ancak insan iradesini kullanarak geminin içerisinde nasıl bir vaziyet alacağını kendisi belirleyebilir. Örneğin güvertede muhabbet de edebilirsin, kömür de taşıyabilirsin, kaptan da olabilirsin.

Kitapta bazı hareketlerin irademiz dışında olduğu belirtiliyor. Kalbin atması gibi fizyolojik hareketler, arının bal yapması gibi doğuştan gelen hareketler(insiyak), sigara içeni görerek sigara içmek gibi taklitten doğan alışkanlıklar(itiyat) ve telkinli hareketler bu gruptadır. Başgil; kendimizin kararını verip uygulamasına başladığımız hareketleri irade kapsamına alıyor ve birçok örnekle bunu açıklamaya gayret gösteriyor. Taşı gediğine oturtmak tabirine uyarcasına okuyucularının bilgiyi kavramasını sağlıyor. 

Gençlerle Başbaşa Üçüncü Bölüm 

Üçüncü bölüm kitabın normal seyri dışında olup teorik bilgiler içeriyor. Başgil; “kişinin karakterini değiştirmesi, en azından kötü huylarından vazgeçmesi mümkün müdür” sorusunu yönelterek literatürde bunlara verilen mümkündür ya da kesinlikle değildir şeklindeki cevapları anlatıyor. İnsan huyu değişmez tezinin önemli örneği olan Cebriyeciler adlı İslami felsefeyi sert bir şekilde yeriyor. Başgil’in görüşü sentez niteliği taşıyor.

Ona göre; huylarımızın bazılarını değiştirmek mümkündür, bazılarını değildir; irsi huylarımızı değiştiremeyiz; bunlara ne ilim, ne medeniyet, ne de terbiye ve ahlak nüfuz edemez; mizaca bağlı huylar ise iyi bir irade ile değiştirilebilir; bunları değiştirme yolunda spordan ve musikiden yararlanılabilir.

Başgil’in en güzel tespitlerinden birisi de alışkanlıklar ile ilgilidir. Ona göre alışkanlıklar  zamanla oturur ve mücadele edilmesi zor olmaya başlar. Bunun içindir ki, kötü bir huya saplanıp da sonradan onunla mücadele etmek yerine hiç başlamamak daha daha hayırlı daha kolaydır. Bölüm; yazarın babacan ve içten uyarısı ile sona eriyor:

Genç okuyucum! Alışkanlıklara doğru atacağın ilk adıma dikkat et. İyice düşün ve iradene sahip ol. Kötülük yolunun çamuruna basmamağa çalış.  Ta ki sonra ayağını yıkamak zahmetine katlanmağa mecbur olmayasın. Kumar masasında meyhane köşelerinde, kahve ve peykelerinde ömür geçiren nice bedbaht görürsün ki, bunlar hep ilk adıma kurbandırlar. Unutulmamalıdır ki terbiyenin bir rolü düşmüşü kurtarmak ise bir rolü de düşmemişi kurtarmaktır.’

Gençlerle Başbaşa Dördüncü Bölüm 

Dördüncü bölümde çalışmanın önemine değiniliyor  ve tembellik kötülüklerin anası olarak gösteriliyor. Başarıya ve temizliğe ancak çalışma ile ulaşılabileceği söyleniyor. Bir sunum şeklinde ilerleyen bölümde verimli, sistemli, metotlu çalışma tanıtılıyor. Gençlere bu bölümde yapılan en büyük nasihat yapılan işi sevmek gerekliliği üzerine oluyor:

‘Genç arkadaşım! Sana senden yakın kimse yoktur. Kendini kendin bil ve tanı! İşini mesleğini kendine göre seç. Ta ki o iş üzerinde severek çalışabilesin. Çünkü sevmediğin bir işte çalışamazsın, onun esiri olursun’

Yazar, uyarısını baba zoruyla hukuk okumuş ancak şu anda opera sanatçılığı yapan bir kişiyle konuşmasından bahsederek destekliyor. Günümüzde ailelerin öğrenciler üzerinde meslek seçiminde etkili olduklarını ve mutsuz bir çalışan portresi oluştuğunu düşünürsek, yaklaşık 70 yıl önce yazılmış eserin içeriğinin ne kadar faydalı olduğunu anlatmak için ekstra bir çabaya gerek kalmayacaktır. Başgil bu bakımdan övgüyü fazlası ile hak ediyor.

Gençlerle Başbaşa Son Bölüm 

Son bölümde; işi yarıda bırakmamak, işi ertelememek, istikrarlı çalışmak, tembellik etmemek, yalnız tek işe odaklanmak, ortam seçiciliği yapmamak, zaman seçiciliği yapmamak, anadili iyi öğrenmek gibi kurallardan bahsediliyor.

Başgil; kitabını Mesnevi tadında bitirerek arkadaşım dediği gençlere  öfkeliyken karar verme, dilini tut, kısa ve öz konuş, kimsenin cehaletini yüzüne vurma, dost kazanmak için cömert ol, gençliğinde iyi arkadaş kazan, ahlakını güzel tut gibi nasihatlerde bulunuyor.

Sonuç Olarak; 

Gençlerle Başbaşa kitabı bittiğinde bu kadar az sayfa ile ancak bu kadar çok şey anlatılabilir düşünesi insana hakim oluyor. Aslında Gençlerle Başbaşa bir kişisel gelişim kitabı olarak da görülebilir ancak bunu günümüzde merdiven altında seri üretilmiş sıradan ve sıkıcı kişisel gelişim kitapları ile karıştırmak gerekiyor. Çünkü her sayfasında tecrübe ve tarih kokan kitap incelikle hazırlanmış, örnekler de insana dokunacak şekilde seçilmiştir. Yazarın dostane üslubu ve seçilen konuların önemi dikkate alındığında kitap bu zamana kadar olduğu gibi bundan sonra da okuyucularına ilham vermeye şüphesiz ki devam edecektir.

Kitap; bu zamana kadar yüzlerce bası yapmıştır ve en çok satanlar listesinde yer almaktadır. Eğer ki satış rakamlarından yola çıkarak bir değerlendirme yapılacak olursa, kitabın hak ettiği karşılığı aldığı söylenebilir. Ancak gençler arasında kitabın bilinirliğinin az olması, aileler ve öğretmenler arasında beklendiği kadar yaygın olmaması ise üzücüdür. Bu bakımdan; kitabın özellikle ortaokul ve lise düzeyinde derslerde kullanılması, öğrencilere kitaptaki içeriklerle ilgili araştırmalar verilmesi gençlik üzerindeki etkisini artıracak ve olumlu sonuçlar ortaya çıkaracaktır. Bu bakımdan öğretmenlerimize büyük görev düşmektedir.

Kitap Milli Eğitim Bakanlığı tarafından çeşitli tarihlerde orta dereceli okullarda öğrenim gören öğrencilere tavsiyede bulunulmuştur. Halen Milli Eğitim Bakanlığı tarafından yayınlan 100 temel eser içerisinde yer almaktadır. Bu kitap için bir övünç kaynağıdır.

Son Söz Niyetine

Kitabın herkesin maddi olarak edinebileceği düzeyde ekonomik olması, sayfa sayısının azlığına rağmen okuyucuda derin hisler bırakması,  herkesin kitapta kendisine pay çıkarabileceği nasihatler bulabilmesi, kitabın özveri ile hazırlanmış olması, geçmişten gelip geleceğe seslenmesi, tahlillerinde öngörülü ve isabetli olması gizi özellikleri, ona sahip olmamız için yeterlidir. Bu nedenle herkesin kütüphanesinde bir Gençler Başbaşa (online ya da PDF de bulunabilmektedir) kitabı olmalı ve belirli periyotlarla onu okumalıdır.

Öğretmenlerin, velilerin, eğitim alanında faaliyet gösteren diğer kişilerin ve elbette öğrencilerin bu kitabı mutlaka okuması gerektiğini düşünüyorum. Çünkü Gençlerle Başbaşa, içsel bir değerlendirme ve sorgulama imkanı veriyor. Kitabı özümseyerek okuyanların hayattaki birçok hatayı fark edebileceğine, olumsuz davranışı olanların buna savaş açacağına, olumlu davranışı olanların da bunu pekiştireceğine eminim.

 

KAYNAKÇA

 

Cevap bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.