2023 Eğitim Vizyon Belgesinin Felsefi Temelleri

2023 Eğitim Vizyon Belgesinin Felsefi Temelleri

Milli Eğitim Bakanlığı tarafından ilan edilen 2023 Eğitim Vizyon Belgesi, uzun yıllar Esasicilik etkisinde kalmış eğitim sistemimizi, pragmatizme dayalı İlermecilik ve Yeniden Kurmacılık felsefeleri eksenine taşımaktadır. Ancak Daimicilik ve Esasicilik felsefelerinin Türk toplumu için gerekli olan yönleriyle de bağ kurulmaya devam edilmektedir. Başka bir ifade ile 2023 Eğitim Vizyon Belgesi, bireyi ontolojik ve epistemolojik boyutlarıyla birlikte ele almakta ve manevi değerlerden uzaklaşmamaktadır.

Belge, 21. Yüzyıl Talim ve Terbiye Modeli şeklindeki çift kanatlı bir okumayı ön görmektedir. Bu durum şu sözlerle ifade edilmektedir: “Bilgiyi yalnızca uygulanabilirliği ve işe yaradığı ölçüde doğru kabul eden pragmatizm, varlığın birliğini parçalayarak sadece ontolojiden uzaklaşmakla kalmamakta aynı zamanda epistemolojiyi de kısırlaştırmaktadır. Türk toplumunun bilgiyle olan pragmatik ilişkisini yeniden düşünmesi ve varlık-bilgi dengesini yeniden yapılandırması önemlidir. Aksi hâlde varoluşu, sadece maddi varlık dünyasını tecrübe yoluyla anlatmak, tek kanatla uçmaya ve yükselmeye benzeyen nafile bir çabadır.” Bu kapsamda 2023 Eğitim Vizyon Belgesi ana felsefe olarak çağdaş felsefi akımları benimsese de insanın iç dünyası asla arka plana itilmemektedir.

2023 Eğitim Vizyon Belgesi
2023 Eğitim Vizyon Belgesi

İki yönlü bakış açısı ile 2023 Eğitim Vizyon Belgesi; çağdaş eğitim felsefeleri ile Türk kültürünün sentezi şeklindedir. 22. Sayfadaki, “her kültür kendi eğitim sistemini üretir. Her toplumda eğitim; o toplumun kültüründe var olan bilgi, deneyim ve değerlere göre şekillenir.” İfadesi çeşitli eğitim felsefelerinden izler taşıyan belgenin bu yönüne vurgu yapmaktadır. 8. sayfadaki “Millî Eğitim Bakanlığının yeni dönemde oynayacağı rol, talim ve terbiyeyi, Türk milletinin toplumsal bütünleşmesinin ve ortak ülküye dayalı, şimdi ve gelecek tasavvurunun inşasına öncülük etmektir.” İfadesi de bu kapsamdadır.

İlerlemecilik ve Yeniden Kurmacılık

2023 Eğitim Vizyon Belgesi, Türk Eğitim Sistemini kuşatan ve birçok yönüyle eleştirilen Esasicilik felsefesinin terk edileceğini çoğu bölümde yinelemektedir. Nitekim 9. Sayfada sınav baskısına, geniş müfredatın verimsizliğine, beceri merkezli eğitime geçilmesi ve öğretmenlerin bu doğrultuda eğitilmesi gerektiğine dair ifadeler bunu göstermektedir. “İyi yetişmiş öğretmenlerin olduğu bir sistemde “çerçeve müfredat” yeterlidir” denilerek uygulamaya önem verileceğinin söylenmesi, çağdaş eğitim felsefelerine geçileceğini göstermektedir.

2023 Eğitim Vizyon Belgesi yedinci sayfada belgenin temel hedefini şu sözlerle açıklamaktadır: “2023 Eğitim Vizyonunun temel amacı; çağın ve geleceğin becerileriyle donanmış ve bu donanımı insanlık hayrına sarf edebilen, bilime sevdalı, kültüre meraklı ve duyarlı, nitelikli, ahlaklı bireyler yetiştirmektir.” Burada belge toplumsal duyarlı bireylerden ve onların bu amaç doğrultusunda geliştirilmesinden bahsetmedir. Bu ifadeler Yeniden Kurmacılık anlayışının bir göstergesidir.

Belgenin eğitim işlevlerini tanımlayan bölümünde çağdaş eğitim felsefelerinin benimsendiği açıkça sezilmektedir. Bireylerin birlikteliği, çevre ile iletişimi ve yaparak yaşayarak öğrenmesi amaçlanmaktadır. Bireyi pasif konuma getiren Daimicilik ve Esasicilik yaklaşımlarda bu mümkün değildir.

Öğretmenin rolü bakımından çağdaş öğrenme felsefeleri ön plana çıkmaktadır. “Birlikte yapılan bu yolculukta öğretmen ana aktördür. Çocukların hazır bulunuşluklarını tespit ederek müfredatı, öğrenme ortamını ve materyallerini bu farklılıklara uygun olarak düzenler” şeklindeki ifadeler geleneksel eğitim felsefeleri olan Esasicilik ve Daimicilik felsefelerini hatırlatsa da devam eden sayfalarda öğretmenin rehber olduğu açıkça dile getirilmektedir. “Öğretmen ve diğer yetişkinler, bilgi transferi yerine hissetme, düşünme ve yapmayı tetikleyen yöntemlerle rehberlik ettiği sürece doğal öğrenme ekosistemi korunur.” benzeri cümleler oldukça fazladır.  Ayrıca öğretmenlerin de kendilerini değerlendirmesinin istenilmesi, ilermecilik felsefesinin bir ürünüdür.

20203 Eğitim Vizyon Belgesi, öğretime ilişkin hedeflerinde ilermecilik ve yeniden Kurmacılık felsefelerini ön plana çıkarmaktadır. Ders saatlerinin azalması, bilginin özümsenmesi ve pratiğe aktarılması için zaman tanınması, esnek müfredatın belirlenmesi, bilginin öğrenilmesinden değil de üretmenin öneminden bahsedilmesi (sayfa 25) ilermecilik anlayışının bir parçasıdır. Zira, Vizyon Belgesi’nin en dikkat çeken projelerinden birisi uygulamaya odaklanan Tasarım Beceri Atölyeleri projeleridir.

Eğitsel Veri Ambarı, Öğrenme Analitiği Platformu, Veri Denetimi Birimi, Coğrafi Bilgi Sistemi, E-Portfolyo, Yeterlik Temelli Değerlendirme Sistemi gibi yenilikler; her bireyin özel olduğu, onun ihtiyaçları gözetilerek hazırlanan bir eğitim programı sonrasında potansiyelini kullanabileceği inancına dayanmaktadır ve İlerlemecilik felsefesi kapsamındadır. Yine bu kapsamda 85. Sayfada öğrencilerin gelişimsel özelliklerinin dikkate alınması düzenlenmektedir.

2023 Eğitim Vizyon Belgesi
2023 Eğitim Vizyon Belgesi ve Sınavlar

Ülkemiz eğitim sisteminin en büyük sorunları arasında lise ve üniversiteye girişi etkileyen ulusal sınavlar yer almaktadır. Yine bu süreci etkileyen okul içi puanları da önemlidir. 2023 Eğitim Vizyon Belgesi 34. sayfasında “Okul ve öğrenme ekosistemindeki iyileşmeler doğrultusunda sınavla öğrenci alan okullar kademeli olarak azaltılacaktır.” denilerek bu sürecin zamanla değişmesi hedeflenmektedir. Ezberi ve tek düzeliği doğuran bu sınavların terk edilip yetenek ve becerilerin ölçülmesi hedefi İlerlemecilik ve yeniden Kurmacılık felsefelerinden etkilenildiğini göstermektedir.

İlermecilik felsefesinin temelinde eşitlik duygusu yatmaktadır. 35. Sayfada açıklanan Öğrenci Başarı İzleme Araştırması çalışmasının yapılması, okul ve bölgeler arasındaki farkın azaltılması, yetersiz okulların imkanlarının genişletilmesi (38. Sayfa), kırsal kesimdeki öğrenciler için esnek zamanlı eğitim, ailelere maddi destek, yaz okulları (Sayfa 80) hedefleri İlerlemecilik felsefesinin eşitlik anlayışını yansıtmaktadır. Ayrıca bu olgular Anayasamızın sosyal devlet ve fırsat eşitli prensipleriyle de bağdaşmaktadır.

Öğrenciler arası eşitliğin sağlanması ve tüm ülkede nitelikli eğitim verilmesini bir yönü de elbette öğretmenlerdir. Bu farkı azaltmak için öğretmenlerin de buna göre eğitilmesi gerekmektedir ve buna ilişkin hedefler 2023 Eğitim Vizyon Belgesi 45. Sayfada sıralanmaktadır. Uygulama ağırlıklı öğretmen yetiştirme, yurt dışında eğitim, öğretmenlik mesleği uzmanlık programı adı altında yüksek lisans eğitimi, yan dal edinmeleri, ücretlerinin iyileştirilmesi gibi hedefler de çağdaş öğrenme kuramlarının bir parçasıdır.

Ülkemiz öğrencilerinin kariyer planlamasında meslek hayali ve buna uygun meslek seçimi genellikle ikinci planda kalmaktadır. Toplumsal baskılar ve meslekler hakkındaki bilinçsizlik; öğrencileri istedikleri bölüme değil gidebildikleri en yüksek bölüme yönlendirmektedir. 2023 Eğitim Vizyon Belgesi ile öğrencilerin kendilerini ve meslekleri tanımaları ve yeteneklerine uygun meslek seçmeleri amaçlanmaktadır. 2023 Eğitim Vizyon Belgesi 45. sayfada ayrıntıları açıklanan Kariyer Rehberliği Sistemi yetenekleri ana hedef belirleyen İlerlemecilik ve yeniden Kurmacılık felsefelerinin sonucudur.

İlermecilik ve yeniden Kurmacılık felsefelerinin öğrenciler arasında eşitliği önemseyen yapısı Vizyon Belgesi’nin çeşitli sayfalarında karşımıza çıkmaktadır. 2023 Eğitim Vizyon Belgesi 54. Sayfada göçmen çocuklar, 57. Sayfada özel gereksinimli çocuklar ve 60. Sayfada özel yetenekli çocuklar; toplumsal düzenin bir parçası olarak görülmekte ve onlara uygun projeler geliştirilmesi hedeflenmektedir. Böylelikle kendi düzeylerine uygun bir müfredata kavuşan bu öğrenciler akranları ile eşit şartlarda eğitim alacaktır. Mobil eğitim platformları, Bilim Sanat Merkezleri, Eğitim Bilim ve Değerlendirme Kurulu, farklı beceri türlerine göre ayrı programların hazırlanması projeleri çağdaş eğitim felsefelerinin gereklerinin yerine getirilmesine yönelik projelerdir.

Yabancı dil öğrenme konusunda ülkemizin başarı durumu oldukça kötüdür. Esasicilik eksenli öğretim politikaları ile istenilen seviyeye gelinmesi imkansızdır. Pragmatizmi benimseyen 2023 Eğitim Vizyon Belgesi, yabancı dil öğrenme konusunda okullara ve öğrencilerin seviyelerine göre farklı programlar geliştirilmesini (sayfa 66) öngörmektedir. Kişiye ve kuruma özel düzenlemeler getiren bu hedef İlerlemecilik felsefesinin bireyci özelliğinin yansımasıdır.

İlermecilik ve yeniden Kurmacılık felsefeleri, İmam Hatip okullarında da etkisi göstermektedir. Manevi değerleri merkeze alan ve Daimicilik ve Esasicilik felsefesine uygun eğitim veren bu okullarda yeni nesil eğitime geçilmesi hedeflenmektedir. “Sağlıklı bir din perspektifi sunmak için imam hatip okullarında eğitim görmekte olan çocukların her yönden gelişmesi şarttır. Bu suretle evrensel karakteri güçlendirilecek İmam Hatip Okullarının millî bir model olarak başka ülkelere örnek olma potansiyeli artacaktır” sözleri ile bu okullarda okuyan öğrencilerin temel bilimler, tabi bilimler ve beşeri bilimler konusunda yetkin olmaları hedeflenmektedir.

İslam’a yönelik şiddetle bağdaştırma alışkanlığının ancak bu okullarda okuyan öğrencilerin çok yönlü gelişmeleri ile mümkün olacağı söylenmektedir. Bu kapsamda program azaltılması, daha işlevsel uygulamalı dersler getirilmesi, İngilizce eğitiminin arttırılması, etkileşimli kaynak kullanımı (2023 Eğitim Vizyon Belgesi sayfa 103) gibi hedefler ilermecilik kuramından esinlenmektedir. Ayrıca buradaki öğrencilerin toplumsal sorunlara duyarlı olmaları, gönüllü çalışmaları ve gerektiğinde sorumluluk almaları yeniden Kurmacılık felsefesinin etkisidir.

İlermecilik ve yeniden Kurmacılık felsefesinin eğitim anlayışının en fazla hissedildiği bölümlerden birisi de mesleki ve teknik liselerdir. Bu okulların döner sermayelerinden yapılan kesintinin azaltılması, protokollerle öğrencilerin uygulamaya yönlendirilmesi, meslek kuruluşları ile iş birliği yapılması, projelerin kredilerle desteklenmesi gibi olgular ilermecilik felsefesinin kabul edildiğini göstermektedir.

“Türkiye’nin rekabet gücü yüksek millî savunma sanayi sektörüne ara eleman yetiştirilecektir. Türkiye’nin dış ticaretinde ihtiyaç duyulan nitelikli ara eleman ihtiyacını karşılamak üzere yurt dışında mesleki ve teknik eğitim imkânları oluşturulacaktır.” şeklinde belirlenen amaçlar ise beceri ve yeteneklerin toplumsal sorunlar ve hedefler uğruna kullanılmasını amaçlayan Yeniden Kurmacılık felsefesinin vizyon belgesine taşınmasıdır.

Daimicilik 

Vizyon Belgesi’nin çeşitli kısımlarında insani özelliklere, vicdanlı bireylere ve evrensel değerlere atıf yapılması bu yönü ile belgenin Daimicilik felsefesini de içerdiğini göstermektedir. Cumhurbaşkanı sunuş kısmında 2023 Eğitim Vizyon Belgesi hedefi hakkında “Eğitim öğretim sisteminin hedefi, aklıselim, kalbi selim, zevkiselim sahibi bireyler yetiştirmek olmalıdır.” denmektedir. Yine Milli Eğitim Bakanı; “Bizim tekilliğimiz, insan ve makinenin birlikteliğinden ziyade akıl ve kalbin birlikteliğidir.” Sözleri ile manevi değerleri vurgulamaktadır.

2023 Eğitim Vizyon Belgesi ,insanı somato-psikospiritüel bir varlık olarak tanımlamaktadır. İnsanın bütünlüğü içerisinde ruhunun önemli bir işlevi vardır. Bu nedenle insanın sadece gözlenen bedensel yanının dikkate alınması yanlıştır. Yine insanın manevi yönü ile ilgili 17. Sayfada “İnsan odaklı eğitim anlayışının ve felsefesinin zirve yaptığı nokta, ontoloji ile epistemoloji birlikteliğini bir ahlak telakkisiyle taçlandırmaktır. Sadece beceri kazandırmak hayatı göğüslemeye yetmemektedir. Gerekli olan insana ait evrensel, yerel, maddi, manevi, mesleki, ahlaki ve millî tüm değerleri kapsayan ve kuşatan bir olgunlaşma, gelişme, ilerleme, değişim ve ahlak güzelliğidir “denmektedir. Bu bize belgenin tamamen pragmatizm ekseninde olmadığını, değerler bakımından Daimicilik, kültürel kodlar bakımından Esasicilik etkisinde olduğunu göstermektedir. 

Esasicilik Felsefesi

2023 Eğitim Vizyon Belgesi hedefleri ve gelişim modellerini açıklarken Esasicilik felsefesine göndermeler içermektedir. 16. Sayfadaki “Eğitimde başarının yegâne ölçüsü ders notları, sınav sonuçları, zekâ testleri ve mezuniyet sonrası edinilen mesleklerin maaşlarından ibaret olamaz.” Esasicilik felsefesinin ezbere dayalı ve sınav notlarını baz öğretim sisteminden uzaklaşıldığını göstermektedir. Hatta 22. Sayfada “Ezberi aktarma devri sona ermiştir. Bilgi hazır ve ambalajlı bir ürün değildir, “can”lıdır” denilerek açıkça Esasicilik felsefesinin eğitim anlayışı reddedilmektedir.

2023 Eğitim Vizyon Belgesi geleneklere bağlı bireylerin varlığını hedeflenmektedir. Yerlilik ve millilik vurgusunun yapıldığı bölümler belgenin Esasicilik felsefesini anımsatmaktadır. Zira kültürün özümsenmesi ve kuşaktan kuşağa aktarılması birçok kez tekrarlanmaktadır. Hatta Tasarım Beceri Atölyelerinin kültürel dokularla zenginleştirilmesi istenmektedir.

2023 Eğitim Vizyon Belgesi Türk kültürünü önemsediğini şu paragrafta net bir şekilde ortaya koymaktadır:“Edip Cansever’in bir şiirinde de ifade ettiği gibi: İnsan yaşadığı yere benzer O yerin suyuna, o yerin toprağına benzer Suyunda yüzen balığa Toprağını iten çiçeğe… Sonuç olarak bir topluma yapılabilecek en büyük kötülük, o toplumu kendi kültüründen mahrum etmektir. Daha büyük bir kötülük ise onu kendi kültürüne mahkûm etmektir. “Kültürel kodların öğrenilmesini ve bunların yeni kuşaklara aktarılmasını eğitimin işlevleri arasında gören Esasicilik burada ortaya çıkmaktadır. Ayrıca rehberlik hizmetlerinde kültürel değerlerimize uygun ölçme araçlarının geliştirilmesi hedefi de bu aynı gerekçelerle Esasicilik felsefesini içermektedir.

Buradaki bilgiler kendi düşüncelerim ve analizim. Katkı sunmak isteyen arkadaşlarımın bilgileri benim için çok değerlidir. 2023 Eğitim Vizyon Belgesini okumak isteyenleri için linki bırakıyorum. İyi okumalar.

Cevap bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.